مجله خبری تشریفات

از معاندان امام علی(ع) که در ماجرای هجوم به منزل فاطمه(س) نقش داشت. او از خویشاوندان ثقیف بود و در سال پنجم سفر اسلام آورد. مغیره در بعضا از پیکار‌های مجال خلفا به عنوان مثال فتح شام و عراق کمپانی داشت. وی از سوی خلیفه دوم به حکومت بحرین، بصره و کوفه‌ گمارده شد و در طول خلیفه سوم به فرمانداری آذربایجان و ارمنستان منصوب تشریفات ترحیم مشهد شوید.

مغیره در طول حکومت امام علی(ع) از بیعت با امام جلوگیری کرد و بعد از ماجرای حکمیت با معاویه بیعت کرد و از طرف وی حکم دهنده کوفه شد. وی بر منبر مسجد کوفه، امام علی(ع) و شیعیانش را لعن می کرد.

بنابر گزارش بعضی منابع تاریخی ابولؤلؤ آدم کش قدمت بن خطاب، غلام مغیره بوده میباشد.

نسب، ولادت و مرگ
مغیرة بن شعبة بن أبی‌عامر بن مسعود از خاندان ثقیف میباشد. لقب وی أبوعیسی یا این که ابوعبدالله بوده میباشد.[۱] در سال دوم یا این که سوم بعثت چشم به جهان گشود[۲] و در سال ۵۰ق در حوزه‌ ثویه در کوفه از جهان رفت.[۳] او‌را شخصی زیرک تعریف کرده‌اند
مغیره در سال پنجم مسافرت اسلام آورد و در ماجرای صلح حدیبیه و بیعت رضوان حضور داشت.[۵] در سال ۹ هجری قمری بعد از آنکه فامیل ثقیف اسلام آوردند، به امر نبی(ص) مغیره و ابوسفیان به طائف رفتند و بت لات را شکستند.[۶]

بعد از رحلت فرستاده
به نوشته روضه خوان موثر مغیره در ماجرای هجوم به منزل فاطمه(س) و بیعت تصاحب کردن اجباری از امام علی(ع) و برخی از اصحاب خاص وی، نقش داشته میباشد.[۷] در کتاب الاحتجاج آمده میباشد که امام حسن(ع) در گفتگویی توبیخ‌آمیز با مغیره به وی فرمود: تو بودی که فاطمه(س) را چنان زدی که مصدوم شد و فرزندی که در شکم داشت، (محسن بن علی(ع)) سقط کرد.[۸]

در حین خلفا
مغیره در بعضا نبردهای مجال خلفای اولیه و دوم به عنوان مثال نبرد یمامه با رهروان مسیلمه و پیکار یرموک با روم و نیز در فتح شام و عراق‌ کمپانی داشت.[۹]

قدمت بن خطاب اورا به حکومت بحرین ارسال کرد. اما عموم او‌را نخواستند و از وی نزد قدمت گلایه بردند؛ به همین جهت قدمت بن خطاب او‌را برکنار و به فرمانداری بصره منصوب کرد. بعداز آنکه توده‌ای شهید شدن دادند که مغیره زنا نموده است، قدمت اورا از حکومت بصره، برکنار و به فرمانداری کوفه گماشت.[۱۰] او‌را اولیه کسی دانسته‌اند که با کنیه «امیر» به وی درود داده شد.[۱۱] در منابع آمده میباشد، ابولؤلؤ قتل کننده قدمت بن خطاب، غلام مغیره بوده میباشد.[۱۲]

عثمان بن عفان 1سال بعداز وصال به خلافت مغیره را از فرمانداری کوفه بر کنار کرد[۱۳] و آن گاه برای مدتی به فرمانداری ارمنستان و آذربایجان گماشت.[۱۴]

در طی خلافت امام علی(ع) مغیره بیعت نکرد و در نزاع‌ها نیز حضور نیافت.[۱۵] بعد از ماجرای حکمیت، با معاویه بیعت کرد و مجدد از سوی وی به فرمانداری کوفه گمارده شد و تا نقطه پايان قدمت خویش در سال ۵۰ق درین منصب باقی ماند.[۱۶] در ماجرای صلح امام حسن مغیره از کسانی بود که معاویه برای صلح نزد امام حسن(ع) ارسال کرد.[۱۷]

در منابع تاریخی آمده میباشد که مغیره اولیه کسی بود که ولایت‌عهدی یزید را به معاویه سفارش کرد.[۱۸] این روایت در سال ۵۶ق نام برده که با تاریخ مرگ مغیره نزدیک به ۵۰ قمری سازگار وجود ندارد

دارای شهرت به امام محمدِ باقر(ع) (۵۷-۱۱۴ق) پنجمی امام شیعه‌ها بعداز پدرش امام سجاد(ع) میباشد. مشهورترین کنیه وی «باقر» به معنای شکافنده میباشد که برپایه حدیث لوح، این کنیه را رسول اسلام(ص) قبل از ولادتش به وی بخشید. امام باقر(ع) حدود ۱۹ سال امامت شیعه‌ها (از سال ۹۵ق تا ۱۱۴ق) را برعهده داشت که با پنج بدن از خلفای بنی‌امیه هم‌زمان بود: ولید بن عبدالملک، سلیمان بن عبدالملک، قدمت بن عبدالعزیز، یزید بن عبدالملک و هشام بن عبدالملک. امام در ۵۷ سالگی در ۷ ذی‌الحجه سال ۱۱۴ق به شهیدشدن رسید. بعضی هشام بن عبدالملک و برخی ابراهیم بن ولید را دلیل شهیدشدن وی دانسته‌اند. طبق منابع تاریخی، امام باقر(ع) هنگام اتفاق کربلا خردسال بود و در‌این حادثه حضور تشریفات ترحیم مشهد داشت.

باقرالعلوم(ع) در دانش، زهد و تقوا، عظمت و فضیلت سرآمد بنی‌هاشم بود و روایات فراوانی در قضیه‌های مختلفی همانند فقه، توحید، سنت نبوی، قرآن و خوی از وی نقل شد‌ه‌است تا جایی که محمد بن مسلم ۳۰ هزار حدیث و جابر بن یزید جعفی ۷۰ هزار حدیث از امام باقر(ع) نقل کرده‌اند. وی جنبشی علمی پدید آورد که در عصر امامت فرزندش امام درستگو(ع) به نقط ی اوج خویش رسید. شمار اصحاب و شاگردان اورا ۴۶۲ بدن دانسته‌اند. در عصر امامت وی، تدوین بینش‎های شیعه در حرفه‌های متعدد مانند اخلاق و رفتار، فقه، سخن و تعبیر استارت شد.

کتاب‌های زیادی درباره امام باقر(ع) منتشر گردیده که مسند الامام الباقر(ع) تاثیر عزیزالله عطاردی به عنوان مثال آنهاست.

معاش‌طومار
محمد بن علی، معروف به امام باقر(ع)، پنج‌مین امام شیعه‌ها میباشد.[۱] پدرش امام سجاد(ع)، امام سوم شیعه‌ها و مادرش فاطمه دختر امام حسن مجتبی(ع) بود.[۲] بنابراین وی هم نوهٔ امام حسن و هم نوهٔ امام حسین بود.[۳] امام باقر را هاشمیٌ دربین هاشمیَّیْن، عَلَاوٌّ در میان علویَّیْن و فاطمیٌ میان فاطمیَّیْن (هاشمیّی از دو هاشمی، علویّی از دو علوی و فاطمیّی از دو فاطمی) خوانده‌اند؛ چون به‌گفته سیدمحسن امین، در اَعیان‌الشّیعه، اولیه کسی بود که نسبش هم به امام حسن مجتبی(ع) و هم امام حسین(ع) میرسید.[۴]

لقب امام باقر «ابوجعفر» میباشد.[۵] برای او، کنیه‌هایی زیرا «باقرالعلم»، «شاکر»، «هادی» و «امین» حافظه کرده‌اند.[۶] ولی مشهورترین لقبش «باقر» یا این که «باقرالعلم» میباشد.[۷] در روایتی، جابر بن عبدالله انصاری میگوید فرستاده، قبل از به‌دنیاآمدن امام باقر(ع)، اسم او‌را محمد و لقبش را باقر (شکافنده) گذارده بود.[۸] به‌گفتهٔ روحانی صدوق در عِلَلُ‌الشّرایع، انگیزه ملقب‌شدن امام پنجم به باقر را این دانسته‌اند که وی دانش را به‌واقع شکافته بود.[۹]

امام باقر(ع) در ۱ رجب سال ۵۷ قمری در مدینه دیده به جهان گشود.[۱۰] بعضی ولادتش را ۳ صفر به عبارتی سال نقل کرده‌اند.[۱۱] وی در رخداد کربلا در حالی که خردسال بود، حضور داشت.[۱۲] ابن شهرآشوب در مناقب از دو کتاب «البِدَع» و «گستردن الاخبار» نقل کرده که آن که در کربلا مقتول علی اصغر میباشد که به طور تقریبً دوازده ساله بوده و نسل امام حسین(ع) از علی اکبر (که به عبارتی امام سجاد میباشد) تداوم یافته میباشد. او این قسم را قابل متکی بودن دانسته و سن علی بن الحسین(امام سجاد) پسر بلندمرتبه امام حسین را در کربلا ۳۰ و سن امام محمد باقر(ع) را ۱۵ دانسته میباشد. [۱۳].[یادداشت ۱]

شهیدشدن امام باقر(ع) را در ۵۷ سالگی[۱۵] و در ۷ ذی‌الحجه سال ۱۱۴ هجری قمری دانسته‌اند؛[۱۶] اما بعضی به مکان ذی‌الحجه از ربیع الاول یا این که ربیع الثانی مذکور‌اند.[۱۷] همینطور نقل‌های دیگری مبتنی بر شهادتش در سال‌های ۱۱۵ق، ۱۱۶ق و ۱۱۸ق وجود داراست.[۱۸]

شهید شدن امام باقر(ع) در روزگار خلافت هشام بن بنده الملک فیس داده میباشد:[۱۹] چرا‌که هشام از سال ۱۰۵ تا سال ۱۲۵ قمری خلیفه بود[۲۰] و واپسین سالی که مورخان در شهید شدن امام باقر(ع) نقل کرده‌اند ۱۱۸ق میباشد. [۲۱] در اینکه چه شخص یا این که عده ای در قتل او دست داشته‌اند، نقل‌های مختلفی وجود دارااست. برخی از منابع، فرد هشام بن عبدالملک را برهان شهیدشدن وی دانسته‌اند.[۲۲] و بعضا ابراهیم بن ولیدبن عبدالملک را برهان مسمومیت او معرفی کرده‌اند.[۲۳]

امام باقر(ع) وصیت کرده بود در لباسی که در آن نماز می‌خوانده دفن گردد.[۲۴] او در آرامستان بقیع، کنار مرقد پدرش امام سجاد(ع) و عموی پدرش امام حسن(ع) دفن شد.[۲۵] امام به فرزندش امام راستگو(ع) وصیت کرد ده سال در منا در روز ها حج برای او مراسم سوگواری بر پا نمایند.[۲۶] سید علی خامنه‌ای پژوهشگر و محقق تاریخ اسلام بر این حیث میباشد که شهید شدن امام باقر دارنده پیام بود به همین جهت امام خودش وصیت کرد که پس از وی تا ده سال در منا به مناسبت این رحلت، یادبود برپا خواهد شد و این شغل دربین ائمه بی‌سوابق و بی‌نظیر میباشد.حافظه امام باقر، یعنی خاطر رمز برآوردن حیات مجدد‌ی جریان اصیل اسلامی در رویا رویی‌ی با تحریفها و مسخهائی که اعمال گرفته بود.

(۱۹۵۲–۲۰۱۹م) که با اسم‌های سعید قیام‌الدین و وی قیام‌الدین نیز شناخته می‌گردد، روضه خوان شیعه‌گردیده و دارای اسم و رسم اهل تاجیکستان و عضو حزب نهضت اسلامی تاجیکستان بود.غازی در پیکار داخلی تاجیکستان نقش داشت و با استارت مبارزه به افغانستان رفت. بعد از رجوع با توافق‌طومار صلح، در کمیسیون آشتی ملی شغل کرد. غازی در سال ۲۰۰۶ از سیاست گوشه گرفت و به روسیه مسافرت کرد. وی در روسیه به شغل‌های فقهی و آموزشی تشریفات ترحیم مشهد پرداخت.

قیام‌الدین در سال ۲۰۱۷م، در روسیه دستگیر و به تاجیکستان تحویل داده شد. او به اتهامات متعدد به ۲۵ سال حبس محکوم شد. در سال ۲۰۱۹م، در کودتا زندان وحدت بوسیله اعضای داعش کشته شد. دفن مخفیانه وی و پیچیدگی‌های پیرامون مرگش با عکس العمل‌هایی یاور بوده میباشد.

تغییر و تحول مذهب
سید قیام‌الدین غازی، در خانواده‌ای سنی دیده به جهان گشود.[۱] وی ابعاد با سفرهایی که به کشور ایران داشت، با مدرسه اهل‌بیت(ع) شناخت بیشتری پیدا کرد و توانست تا سال‌هایی را در حوزه علمیه قم،‌ به علم آموزی بپردازد.[۲] وی در زمان حضورش در جمهوری اسلامی ایران به ملاقات عالمان شیعی همانند ناصر مکارم شیرازی، عبدالله جوادی آملی و نوری همدانی رفت.[۳] قیام‌الدین تا مقطع‌ها میل به تشیع خویش را انکار می کرد و در یک گفت‌و‌گو مرتبط با سال ۲۰۰۸م، شیعه بودن خویش را تنهاً دهانزد دانست.[۴] بعد از درگذشت غازی، خبرگزاری‌های اکثری او‌را یک کدام از روحانیان شیعی معرفی کردند.[۵] وی از سال ۱۹۸۸ تا ۱۹۹۲م خطیب مسجد مرکزی حیطهٔ خراسان و هم زمان استاد مکتبٔ امام تِحافظه موقتِذی بود. او ابعاد عضو مجمع علمای اسلامی افغانستان نیز شد.[۶]

زندگینامه
سید قیام‌الدین غازی، با اسم سعید قیام‌الدین و بیشتر با تیتر قیام‌الدین شناخته می شد.[۷] وی از سادات تاجیک بود که نسبش از روش موسی مُبَرقع به امام جواد(ع) میرسد.[۸] قیام‌الدین غازی در ۲۱ مارس ۱۹۵۲م در حوزه‌ حِصار شومان تاجیکستان به‌جهان آمد. پدرش امام‌الدین غازی، از روحانیان و مبارزان شناخته‌گردیدهٔ تاجیکستان بود. وی علم ها مقدمات را در نزد پدرش یادگرفت و آن گاه برای تحصیلات بیشتر، به ازبکستان مسافرت کرد.[۹] غازی در سال ۱۹۹۶م از دانش کده کابل مدرک کارشناسی سیاست و حقوق و دستمزد اخذ نمود.[۱۰] وی در سال ۱۹۹۶م به دانش گاه علامه محمد اقبال لاهوری اسلام‌آباد در مملکت پاکستان وارد شد و در سال ۲۰۰۰م از این دانش گاه، در فن ادبیات فارسی و تاجیکی، خارج از‌التحصیل شد. قیام‌الدین سفری دو ساله به ایالات متحده عربی سعودی داشته و ابعاد نیز دو سال در کشور ایران اقامت داشته میباشد.[۱۱]

کار‌های سیاسی

تفکرات سیاسی و اسلامگرایانه غازی در دهه‌های ۱۹۶۰م تا ۱۹۹۰م صورت می گیرد. با کارایی‌های غازی و دیگر همراهانش، در غایت حزب نهضت اسلامی، برای عمل‌های اسلامگرایانه و جنگ با کمونیسم در تاجیکستان، در سال ۱۹۹۰م صورت قانونی به خویش می گیرد.[۱۲] قیام‌الدین غازی، در سال‌های ۱۹۹۰م تا ۱۹۹۲م، در کوشش برای استقلال‌طلبی در تاجیکستان پرداخت و درین خصوص به مبارزان ملی پیوست. این سعی‌ها به توفیق موردنیاز نرسید و به مبارزه داخلی انجامید.[۱۳] به گواه منابع تاجیکی، قیام‌الدین غازی که در سال‌های آغازین نزاع داخلی تاجیکستان یک کدام از نقش‌آفرینان اساسی این صحنه بود، بعد از آغاز نبرد در سال ۱۹۹۲م، به افغانستان جانبداری پیروزی و در چارچوب اتحاد نیروهای مخالف تاجیک کار کرد.[۱۴] وی تا سال ۱۹۹۷م در افغانستان ماند[۱۵] و یه خرده آن گاه، با امضای توافق‌طومار صلح، به میهن رجوع و برگشت و عضو زیرکمیته حقوقی کمیسیون آشتی ملی شد. وی تا مجال توقف عمل این کمیسیون درین سمت باقی ماند.[۱۶] غازی به شغل‌های سیاسی خویش در سال ۲۰۰۶م، به طور همزمان با مرگ عبدالله نوری، از فعالان سیاسی و مدیر حزب نهضت اسلامی تاجیکستان، نقطه نهایی بخشید و از حزب نهضت اسلامی، مسافت گرفت.[۱۷] وی ابعاد به روسیه هجرت کرد[۱۸] و بیشتر به شغل‌های شرعی و آموزشی می‌پرداخت.[۱۹]
قیام‌الدین در سال ۲۰۱۷م/۱۳۹۶ش در سن‌پترزبورگ روسیه دستگیر و به مقامات مرزوبوم تاجیکستان تحویل داده شد. او در محاکم قضایی تاجیکستان با عنوان ها اتهامی «برانگیختن کینه و دشمنی ملی، نژادی، حوزه‌‌ای و فقاهتی»، «مکر به سرزمین» و «دعوت همگانی برای تغییر تحول قانون اساسی ایران از روش خشونت» مواجه شد.[۲۰] وی مقداری بعد از آن به وسیله دادگاه بهتر تاجیکستان به تحمل ۲۵ سال حبس محکوم شد و بعد از آن به زندان منتقل شد.[۲۱] به گفته اشخاص در حدود وی و خانواده‌اش، غازی در زمانه دستگیر زیر شکنجه‌های زیادی قرار می‌گرفت و گاه، فیلم‌های شکنجه وی برای خانواده‌اش به اکران نهاده میشد.[۲۲]

کشته‌شدن
سید قیام‌الدین غازی شب یک شنبه، ۱۹ مه ۲۰۱۹م/۲۹ اردیبهشت ماه ۱۳۹۸ش بر تاثیر کودتا و آشوب، به دست عامل ها داعش در زندانی در تاجیکستان کشته شد. در‌این کودتا که بوسیله چهار بدن از اعضای داعش جاری ساختن گرفت، تنی چند از زندانیان با خنجر گزینه حمله قرار گرفتند. به‌دنبال این اقدامات ۳۲ نفر برای مثال ۲۴ زندانی از اعضای داعش و ۸ نفر از سایر زندانیان کشته شدند.[۲۳] بعد از کشته شدن، به خانواده وی اذن حضور در مراسم تشیع لاشه داده نشد و جسد وی به وسیله مأموران حکومتی تاجیکستان و با حضور فقط یک کدام از فرزندان غازی،[۲۴] به طور مخفیانه دفن شد

(ع) (۴ق-۶۱ق) دارای اسم و رسم به امام حسین(ع)، اباعبدالله و سیدالشهداء، امام سوم شیعه‌ها، از اصحاب کِساء و پنج‌بدن و از حاضران در ماجرای مُباهله و یک کدام از اهل‌بیت فرستاده میباشد که آیه پاک سازی درباره آنها نازل گردیده است. امام حسین(ع) فرزند دوم امام علی(ع) و فاطمه زهرا(س) و نوه حضرت محمد(ص) میباشد و بعداز برادرش امام حسن(ع) حدود یازده سال امامت شیعه‌ها را بر ذمه داشت و در رخداد کربلا به شهید شدن تشریفات ترحیم مشهد رسید.

بنابر گزارش‌های تاریخی شیعه و اهل سنت، نبی اکرم(ص) هنگام ولادت وی از شهادتش خبر بخشید و اسم «حسین» را برای وی برگزید. فرستاده پروردگار(ص)، حَسَنَین (امام حسن و امام حسین) را بسیار دوست می‌داشت و همگی را به دوست داشتن آن دو توصیه میکرد. داستان‌های زیادی از حضرت محمد(ص) در فضیلت امام حسین(ع) نقل شد‌ه‌است؛ به عنوان مثال آنکه «حسن و حسین سرور جوان ها فردوس‌اند» و «حسین لامپ هدایت و کشتی نجات میباشد». همینطور در منابع روایی و زیارت‌طومار‌ها، لقب‌ها فراوانی برای امام حسین نام برده میباشد که ثارالله، سیدالشهداء و قتیل العبرات و خامس اصحاب کساء به عنوان مثال لقب‌ها معروف آن حضرت به شمار میروند.

از معاش سو‌مین امام شیعه ها در زمان سه دهه بعد از وفات فرستاده(ص)، گزارش‌های اندکی وجود داراست. وی در عصر خلافت امام علی(ع) در کنار بابا بود و در نبرد‌های آن عصر کمپانی داشت. در طول امامت امام حسن(ع) به‌دنبال و پشتوانه وی بود و مبادرت به صلح با معاویه را تأیید کرد. بعد از شهیدشدن او نیز تا وقتی که معاویه زنده بود، به قسم برادرش بامسئولیت ماند و در جواب به طومار برخی از شیعه‌ها کوفه که برای تایید رهبری وی و قیام در قبال بنی‌امیه اعلام استعداد کردند، آنها‌را به حوصله تا مجال مرگ معاویه فراخواند.

عصر امامت حسین بن علی(ع) با حکومت معاویة بن ابی‌سفیان همزمان بود. بنابر گزارش‌های تاریخی، امام حسین(ع) در مواقعی به کوشش معاویه دشوار اعتراض نموده است؛ برای مثال بعداز کشته شدن حُجْر بن عَدِی طومار‌ای توبیخ‌ آمیز برای وی نوشت و در ماجرای ولایتعهدی یزید نیز از تایید بیعت جلوگیری کرد و در سخنانی در حضور معاویه و بقیه افراد، این مبادرت معاویه را نکوهید و یزید را شخصی نالایق خواند و خویش را شایسته خلافت دانست. خطبه امام حسین در منا را نیز موضعی سیاسی در قبال اُمویان به شمار آورده‌اند. با این حالا، نقل شد‌ه‌است که معاویه مانند خلفای سه‌گانه در ظواهر به حسین بن علی(ع) احترام می‌گذاشت.

بعداز مرگ معاویه، امام حسین(ع) بیعت با یزید را مشروع ندانست و با دقت به امر یزید برای کشتن وی در شکل جلوگیری از بیعت، در ۲۸ رجب سال ۶۰ق از مدینه به مکه رفت. در زمان چهار ماه حضور در مکه، طومار‌های فراوانی از سوی عموم کوفه برای تایید زمامداری اخذ کرد و بعداز آنکه رسول‌اش مسلم بن عقیل هم‌دلی کوفیان را تأیید کرد، در ۸ ذی‌الحجه، قبل از آنکه از عهد و پیمان‌شکنی آجل کوفیان و شهید شدن مسلم مطلع خواهد شد به سمت کوفه جنبش کرد.

هنگامی عبیدالله بن زیاد والی کوفه از جنبش حسین(ع) به سمت کوفه آگاه شد، لشکری به سوی وی ارسال کرد و بعد از آنکه سپاهیان حُرّ بن یزید روش را بر وی بستند، راه حل‌ای نداشت جز آنکه مسیر خویش را به سمت کربلا تغییر تحول دهد. در روز عاشورا فی مابین امام حسین(ع) و یارانش با لشکر کوفه به فرماندهی قدمت بن سعد جنگی درگرفت که به شهیدشدن امام سوم شیعه‌ها و یارانش انجامید. بعداز آن، زنان و کودک ها و امام سجاد(ع) که در آن ایام مریض بود، به اسارت درآمدند و به کوفه و آن‌گاه شام رسول شدند. پیکر امام حسین(ع) و یارانش روز ۱۱ یا این که ۱۳ محرم، به وسیله گردآوری‌ای از خاندان بنی‌اسد در کربلا به خاک ودیعه شد.

درباره تکان امام حسین از مدینه تا کربلا، بینش‌های مختلفی وجود دارااست. بر پایه ی یک بینش وی برای تشکیل حکومت قیام کرد، اما بعضی معتقدند این تکان برای محافظت جان بود. شهیدشدن حسین بن علی(ع) تأثیر عمیقی بر مسلمانها و شیعه‌ها در طی تاریخ داشته و الهام‌نصیب مبارزات و قیام‌هایی بوده میباشد. شیعه‌ها به تبعیت از امامان شیعه اهتمام ویژه‌ای به ناله و عزاداری برای حسین بن علی، به ویژه در ماه محرم و صفر دارا‌هستند. زیارت امام حسین نیز در احادیث معصومین گزینه تأکید قرار گرفته و بقاع وی زیارتگاه شیعه ها میباشد.

حسین بن علی(ع) افزون بر جایگاهی که فی مابین شیعه‌ها تحت عنوان سو‌مین امام و سرور شهیدان دارااست، نزد اهل سنت نیز به منجر فضایلی که از لهجه نبی(ص) درباره وی گفته شده و همینطور به جهت ایستادگی‌اش در قبال یزید، گرامی داشته میگردد.

دسته سخنان و اثرها امام حسین(ع)، در پوسته حدیث، دعا، طومار، شعر و خطبه در کتاب موسوعة کلمه ها الامام الحسین و کتاب مسند الامام الشهید عده گردیده و خلال این، اثرها فراوانی در پوسته دانشنامه‌، معاش‌طومار، مَقتل و تاریخ تحلیلی درباره شخصیت و معاش او نگاشته گردیده است.

گاه‌شمار معاش امام حسین(ع)

۳ یا این که ۵ شعبان ۴ق ولادت[۱]
۷ق نزول آیه پاکسازی در زمینه ی اصحاب کساء[۲]
۲۴ ذی‌الحجه ۹ق حضور در مباهله[۳]
ذی‌الحجه ۳۵ ق قرائت خطبه برای عموم بعداز بیعت آن‌ها با امام علی[۴]
جمادی‌الآخر ۳۶ق حضور در پیکار جمل[۵]
صفر ۳۷ق حضور در مبارزه صفین[۶]
صفر ۳۸ق حضور در نزاع نهروان[۷]
۴۱ق برگشت از کوفه به مدینه[۸]
۲۸ صفر ۵۰ق شهیدشدن امام حسن(ع)[۹] و استارت امامت امام حسین(ع)
۵۱ یا این که ۵۲ یا این که ۵۳ق.[۱۰] تایپ کردن طومار اعتراض‌آمیز به معاویه برای کشتن حجر بن عدی و یارانش
۵۸ق خلل خطبه در منا[۱۱]
۲۶ رجب ۶۰ق احضار به دارالاماره برای بیعت با یزید[۱۲]
۲۸ رجب ۶۰ق خروج از مدینه به سمت مکه [۱۳]
۳ شعبان ۶۰ق ورود به مکه[۱۴]
۱۰ تا ۱۴ رمضان ۶۰ق اخذ طومار‌هایی از سوی کوفیان[۱۵]
۱۵ رمضان ۶۰ق اعزام مسلم تحت عنوان نماینده خویش به کوفه[۱۶]
۸ ذیحجه ۶۰ق خروج از مکه به سمت کوفه.[۱۷]
۲ محرم ۶۱ق ورود به کربلا.[۱۸]
۹ محرم ۶۱ق اعلام نبرد قدمت سعد و مهلت خواستن امام[۱۹]
۱۰ محرم ۶۱ق حادثه عاشورا و شهیدشدن امام حسین و یارانش[۲۰]
نبو

رده
حسین بن علی(ع) سو‌مین امام شیعه ها، فرزند اول امام شیعه‌ها و نوه رسول اسلام(ص) میباشد.[۲۱] در منابع اسلامی احادیث فراوانی درباره فضائل وی وجود داراست و شیعه‌ها برایش رده ویژه‌ای قائل‌اند. حسین بن علی در نزد اهل سنت نیز از احترام برخوردار‌است.

در منابع حدیثی و تاریخی
بنابر احادیث شیعه و اهل سنت، حسین بن علی(ع) یکی اصحاب کساء میباشد،[۲۲] در ماجرای مباهله حضور داشته[۲۳] و به یاروهمدم برادرش، مصداق واژه و کلمه «ابناءَنا»( پسرانمان) در آیه مباهله میباشند.[۲۴] وی همینطور یکی اهل بیت میباشد که آیه پاکسازی درباره آن‌ها نازل گردیده است

راوی امامی قرن دوم قمری و از اصحاب امام باقر(ع) و امام درستگو(ع) و از مشاهیر خویشاوندان آل ابی سبره میباشد. خیثمه اکثری از صحابه فرستاده اکرم (ص) را فهم و شعور و از بعضی آن‌ها ماجرا نموده است.از خیثمه روایاتی در فضیلت ها امامان شیعه نقل گردیده است. روایاتی نیز بر طبق پشت گرمی امام باقر(ع) و امام درستگو(ع) به وی نقل گردیده است. رجالیان شیعه و بعضی از رجالیان اهل سنت اورا توثیق کرده‌اند. اسم عده ای زیرا ابن مسکان و ابوبصیر جزء راویان از وی چشم تشریفات ترحیم مشهد می‌گردد.

نسب و لقب
لقب‌اش ابوعبدالرحمان میباشد.[۱] نسبش به تیرۀ جُعفی از قوم مَذحِج می رسد.[۲] از این رو به جُعفی دارای اسم و رسم میباشد.[۳] جدش ابوسَبره، یزید بن صاحب و مالک، او‌لین شخص از آن ها بود که اسلام آورد. و تحت عنوان پیامبر از جانب قوم و قبیله‌اش با نبی اکرم (ص) بیعت کرد و دو پسرش سبره و عزیز نیز همپا وی بودند، وی از یمن به کوفه هجرت کرد و در آنجا سکنا گزید.[۴]

بابا خیثمه، عزیز[۵] اسم داشت که نبی (ص) اسم او را به عبدالرحمان تغییر تحول بخشید.[۶] کنیۀ عبدالرحمان ابوخیثمه میباشد.[۷]

قبیله
بستگان خثیمه از راویان امامی و کوفه بودند که به آل ابی سبره شناخته می‌شدند.[۸] ضمن جد و پدرش که صحابی بودند[۹] برادرانش اسماعیل و جمیل و حصین و برادرزادگانش قدمت بن اسماعیل، محمد بن اسماعیل، مصقلة بن اسماعیل، محمد بن حصین، بسطام بن حصین و علی بن یونس بن عبدالرحمان و پسرش زیاد نیز در شمار اصحاب امام باقر(ع) و امام راستگو(ع) مذکور‌اند.[۱۰] که به گفتۀ نجاشی[۱۱] وجاهت اسماعیل بن عبدالرحمان از تمامی بیشتر میباشد چنانکه طوسی[۱۲] اورا تابعی، عالم و از اصحاب امام باقر(ع) و امام درست گو(ع) شمرده میباشد و ابان بن عثمان، اسحاق بن عمار و صفوان بن یحیی از اصحاب امام درست گو (ع) از وی ماجرا کرده‌اند.[۱۳]

اسماعیل در حین حیات امام درست گو (ع) درگذشت[۱۴] و مشتمل بر دعای نه آن حضرت شد.[۱۵]

بسطام بن حسین نیز از اصحاب امام راستگو (ع) و مالک کتاب میباشد.[۱۶]

صحابی صادقین(ع)
اسم خیثمة در شمار اصحاب امام باقر(ع)[۱۷]و امام راست گو(ع)[۱۸] آمده میباشد، در بعضا احادیث نیز با اسم خیثمة جعفی[۱۹] یا این که خیثمة بن ابی خیثمة[۲۰] از او یادشده میباشد.ولی این شخص غیر از خیثمة بن ابی خیثمة بصری نکنّا به ابونصر میباشد که در منابع رجالی اهل سنت معرفی گردیده‌است.[۲۱]

نجاشی[۲۲] از شخصی به اسم خیثمه مذکور که صاحب و مالک کتاب بوده و محمد بن عیسی بن عبدالله اشعری، از اصحاب امام رضا(ع) و امام جواد(ع)، کتاب او را داستان نموده است. البته با اعتنا به فاصلۀ وقتی زیاد فی مابین این دو، احتمالاً خیثمه صاحب و مالک کتاب غیر از خیثمة بن عبدالرحمان میباشد.[۲۳]

به این ترتیب گفتۀ طریحی[۲۴] که منش تشخیص خیثمة بن عبدالرحمان را داستان محمد بن عیسی از وی دانسته، خطاست. به علاوه هیچ روایتی از این طرز نرسیده میباشد.[۲۵]

(ع) دختر امام حسین(ع). مادرش امّ‌اسحاق دختر طلحة بن عبیدالله میباشد. فاطمه یا این که فاطمه صغری در اتفاق کربلا حضور داشت و اسیر شد. وی در کوفه خطبه خواند و کوفیان را ملامت کرد. بنابر حدیث امام باقر(ع)، امام حسین(ع) پیش از شهیدشدن، ودایع امامت و وصایای مکتوب خویش را به وی سپرد و وی بعداً آن ها را به امام سجاد(ع) بخشید. او از پدرش و برادرش امام سجاد(ع) قصه تشریفات ترحیم مشهد نقل نموده است.

معرفی
فاطمه دختر امام حسین(ع) از ام‌اسحاق میباشد.[۱] تاریخ ظریف میلاد وی مشخص و معلوم وجود ندارد؛ اما زیرا مادرش، در آغاز، همسر امام حسن(ع) بود و پس از شهید شدن وی (۴۹ یا این که ۵۰ق)، به همسری امام حسین(ع) درآمد، ولادت او بعد از سال ۵۰ق بوده میباشد از این رو برخی احتمال داده‌اند که در سال ۵۱ قمری به جهان آمده باشد.[۲] فاطمه را گرانقدر‌ترین دختر امام حسین(ع) دانسته‌اند.[۳] نقل گردیده است امام حسین(ع) از در بین دو دخترش (فاطمه و سکینه)، فاطمه را مشابه‌خیس به فاطمه بنت نبی‌الله خواند. این زمانی بود که حسن مُثَنّی فرزند امام حسن(ع) فاطمه را از امام حسین(ع) خواستگاری کرد.[۴] وی قبل از اتفاق کربلا با فاطمه تزویج کرد.[۵]
ر بعضی از منابع از وی تحت عنوان فاطمه صغری مذکور‌اند. [۶]بعضی از پژوهشگران احتمال داده‌اند که شايد آوردن قيد صغرى به خیال حضور فاطمه بنت علی(علیه‌السلام) در كربلا و توده اسيران بود، خیر اينكه امام حسين(ع) دو دختر بنام فاطمه داشته يكى صغرى و ديگرى كبرى.[مستلزم منبع]عندلیب همدانی مولف کتاب ثارالله براین لحاظ میباشد که امام حسین(ع) دو دختر بنام فاطمه داشته و آن که در کربلا حضور داشته فاطمه کبری میباشد و به عبارتی میباشد که در کوفه خطبه خوانده و از راویان میباشد و دختری دیگری بنام فاطمه داشته که در کربلا نبوده و وی فاطمه صغری میباشد
فاطمه و همسرش حسن مُثَنّی در رخداد عاشورا حضور داشتند.[۸] حسن در روز عاشورا همپا امام حسین(ع) جنگید و زخمی و اسیر شد. هم‌خویشاوندان مادرش، اسماء بن خارجه فزاری او را نجات بخشید. وی در کوفه ذیل معالجه قرار گرفت و بعداز بهبودی به مدینه رجوع و برگشت.[۹] فاطمه به همدم دیگر اعضای قبیله امام حسین(ع)، به اسارت به کوفه و شام برده شد.[۱۰] بعضا از ماجراهای هجوم به چادر‌ها و روزگار اسارت اسیران کربلا از وی نقل گردیده‌است.[۱۱]

در میان وی و یزید در دربار شام سخنانی رد و بدل شوید.[۱۲] احمد بن علی طبرسی، دعوا‌های وی با اهل کوفه را آورده میباشد.[۱۳] بر پایه ی بعضا نقل‌ها مردی شامی از یزید خواست، فاطمه دختر امام حسین را تحت عنوان کنیز به وی دهد، البته این درخواست با برخورد تند حضرت زینب مواجه شد و یزید آن مرد شامی را ساکت کرد.[۱۴] سازه بر بعضا گزارش‌ها این اتفاق درباره فاطمه دختر امام علی(ع) صورت داده میباشد

(۶۴۸-۷۲۶ق) فقید و متکلم شیعه در قرن هشتم قمری. او بیش تر از ۱۲۰ کتاب در فن‌های گوناگون علمی مثل فقه، صحبت، تعبیر و تفسیر، منطق، اصول، و رجال نگاشته که بعضی از آن‌ها جزو منابع درس دادن و رسیدگی در حیطههای علمیه شیعه میباشد. علامه حلی دارنده نقش مهمی در توسعه و گسترش فقه شیعه دانسته می گردد و همینطور گفته می گردد که او مبانی کلامی و اعتقادی شیعه را با توکل بر مبانی عقلی تشریفات ترحیم مشهد تبیین کرد.

کتاب‌های باب حادی‌عشر و کشف المراد علامه حلی که گستردن تجرید الاعتقاد خواجه نصیرالدین طوسی میباشد، جزء منابع مهم رسیدگی اعتقادات در شیعه به شمار می‌رود. نهج الحق و کشف الصدق، خلاصة الاقوال، الجوهر النضید، تذکرة الفقهاء، قواعد الاحکام و متفاوت الشیعه دارای اسم و رسم‌ترین اثرها وی می باشند.

علامه حلی اول کسی دانسته گردیده که با کنیه آیت‌الله خوانده شد. قطب‌الدین رازی، فخرالمحققین، ابن‌معیه و محمد بن علی جرجانی از شاخص‌ترین شاگردان او بوده‌اند. حضور وی در کشور ایران و دربار فرمانروا محمد خدابنده دارنده نقش موثری در ترویج مذهب تشیع در کشور ایران دانسته گردیده است.

معاش و علم آموزی دانش
حسن بن یوسف بن مطهّر حلی، مشهور به علامه حلی در ۲۹ رمضان سال ۶۴۸ قمری در حله در عراق دیده به جهان گشود.[۱] پدرش یوسف بن مطهر از متکلمان و عالمان دانش اصول در حله بود.[۲] وی تعدادی سال بیشتر نداشت که با ارشادوراهنمایی پدرش برای یادگیری قرآن به مدرسه رفت و قرائت و تایپ کردن را در مدرسه فراگرفت. آن‌گاه مقدمات و ادبیات عرب و علم ها فقه، اصول فقه، حدیث و حرف را نزد پدرش و خان دایی‌اش پژوهشگر حلی یادگرفت. وی به دنبال، علم ها منطق، فلسفه و هیئت را نزد اساتید دیگر، به‌ویژه خواجه نصیرالدین طوسی یادگرفت و پیش از وصال به سن بلوغ به جايگاه اجتهاد رسید. علامه حلی به ‌باعث دستیابی فضیلت‌های بسیار در سن معدود در نزد خانواده و پژوهشگران به جمال الدین معروف شد.[۳]

قبر علامه حلی در مقبره امام علی(ع)
وفات
علامه حلی بعداز مرگ پاد شاه محمد خدابنده در سال ۷۱۶ قمری به شهر حله برگشت و تا پایان قدمت در آنجا اقامت گزید. او آخر و عاقبت ۲۱ محرم ۷۲۶ق در سن ۷۸ سالگی، در شهر حله وفات یافت و در بقعه امیرالمومنین به خاک امانت شد.[۴]

رده علمی
بعد از مرگ پژوهشگر حلی در سال ۶۷۶ قمری که مرجعیت شیعه ها را بر ذمه داشت، شاگردان او و پژوهشگران حله بعداز جستجوی شخصی که آمادگی زعامت و مرجعیت شیعه ها را داشته باشد، علامه حلی را برای این فرمان اساسی مطلوب یافتند و وی در ۲۸‌سالگی مرجعیت شیعه را بر ذمه گرفت.[۵]

(۱۲۶۵ ـ ۱۳۲۴ق) دانا، ملقب به امین الرعایا از فقیهان شیعه و شارحان نهج البلاغه در قرن سیزدهم و چهاردهم قمری. او از شاگردان میرزا حبیب الله رشتی، میرزای شیرازی و سید حسین کوه کمره‌ای بود. مهمترین اثرش کتاب منهاج البراعه فی تفصیل نهج البلاغه میباشد. میرزا حبیب‌الله با همین کتاب، در بین اهل دانش به شهرت تشریفات ترحیم مشهد رسیده است.

به دنیا آمدن و درگذشت
ثقه الاسلام تبریزی[۱] از خویش میرزا حبیب‌الله نقل می‌نماید که وی در سال ۱۲۶۵ق[۲] در شهر کردار[۳] و در خانواده‌ای ثروتمند و متشخص[۴] دیده به جهان گشود. آقا بلندمرتبه طهرانی[۵] زرکلی[۶] و حسینی[۷] سال وفات اورا ۱۳۲۴ و امین[۸] و امینی[۹] سال ۱۳۲۶ را سال درگذشت میرزا حبیب الله بیان کرده‌اند. وی در طهران درگذشت و پیکرش را در مقبره عبدالعظیم حسنی در ری به خاک سپردند.[۱۰]

تحصیلات
خویی بیست سال داشت که برای علم آموزی علم ها شرعی به نجف رفت[۱۱] و از محضر استادانی زیرا میرزا حبیب الله رشتی، میرزای شیرازی[۱۲] و سید حسین کوه کمره ای پر اسم و رسم به سید حسین سوراخ (متوفی ۱۲۹۹)[۱۳] فایده‌مند شد. ثقه الاسلام تبریزی[۱۴] همینطور ملاعلی، فرزند حاج میرزا خلیل طهرانی (متوفی ۱۲۹۷)، را در شمار استادان وی مذکور میباشد.

میرزا حبیب الله در ۱۲۹۱، بعد از حدود پنج سال علم آموزی در نجف، به زادگاهش رجوع.[۱۵]

کتابت تفصیل نهج البلاغه
نوشته‌علمیٔ اساسی: منهاج البراعه فی گستردن نهج البلاغه (خویی)
به گفتۀ سید عبدالزهراء حسینی[۱۶]، وی به‌دنبال بعضی اختلافات مالی فی مابین پدرش و فردی دیگر و اظهار رأی به عایدی طرف مقابل که موجب رنجش پدرش شد، گوشۀ عزلت گزید و کارایی خود را مصروف تایپ کردن شرحی بر نهج البلاغه کرد، البته قبل از آن که تألیف خویش را به نقطه پايان برساند و بعداز عرضۀ قسمت‌هایی از آن به مظفرالدین فرمان روا قاجار (حکومت: ۱۳۱۳-۱۳۲۴) و صدور امر فرمانروا برای چاپ آن، در طهران نزدیک به ۱۳۲۵ وفات یافت.[۱۷] حسن زاده آملی از خطبه ۲۲۹ تا نقطه نهایی‌ طومار‌ها و روضه خوان محمد باقر کمره‌ای، عبارات قصار را گستردن کرده‌اند.[۱۸][۱۹]

ورژن‌های به خط مؤلفِ این تفصیل در شش جلد در کتابخانه آیت‌الله مرعشی نجفی محافظت می‌گردد.[۲۰] و در چهارده مجلد در طهران و قم به تصحیح سید ابراهیم میانجی به چاپ رسیده میباشد. گستردن نا تمام میرزا حبیب الله خویی را آغاز محمد باقر کمره ای و بعد از وی حسن حسن‌زاده آملی کامل شدن کردند. چاپ دیگری از این کتاب نیز در بیروت (۱۳۷۸ش/۲۰۰۸م) انجام شده میباشد.

اثر ها دیگر
حاج میرزا حبیب الله خویی اثرها دیگری نیز دارااست که بعضا از آن‌ها عبارتند از:

کناره بر فرائد الاصول روحانی انصاری که تقریرات درس استادش، سید حسین کوه کمری، میباشد.[۲۱] و شاید به عبارتی کتابی باشد که ثقه الاسلام تبریزی[۲۲] از آن با تیتر «منتخب الفن فی حجیة القطع و الظن» خاطر نموده است.
تفصیل مباحث قضا و شهادات از کتاب الدروس الشرعیه شهید نخستین.[۲۳]
لبه بر بعضا ابواب کتاب القوانین الاصول پژوهشگر قمی.[۲۴]
کتاب الجُخیر الواقیه دربرگیرنده دعاهای روزهای ماه رمضان و تفصیل آنان،[۲۵] شاید به عبارتی کتابی باشد که از آن تحت عنوان تحفه الصائمین فی گستردن الادعیه الثلاثین خاطر شد‌ه‌است.[۲۶]
گستردن کتاب العوامل فی النحو.[۲۷]
رساله‌ای در ردّ صوفیه، دربردارندۀ مطالب جلد ششم شرحش بر نهج البلاغه، در انتقاد تصوف.[۲۸]
کتاب احقاق الحق فی مطالعه المشتق[۲۹]، که حسینی اشکوری[۳۰] از آن تحت عنوان تفحص الحق فی گستردن المشتق حافظه منزلت میباشد.
وی همینطور رساله‌هایی در موضوعات فقاهتی و اصولی به کتابت درآورده میباشد.[۳۱

کنیه شخصیتی در قرآن که اختلاف‌های اصلی درباره نام‌و‌نشان، عصر تاریخی و جزئیات سرگذشت وی، گفت و گو‌های پردامنه‌ای را در منابع اسلامی در‌پی داشته‌ میباشد. بنابر باوری سابق ذوالقرنین به عبارتی اسکندر مقدونی (حک : ۳۵۶-۳۲۳ق.م) میباشد ، به همین استدلال در منابع اسلامی و اهل ایران، به‌ویژه اسکندرنامه‌ها، بیشتر مطالب مرتبط با ذوالقرنین به عبارتی داده ها منابع تاریخی و افسانه‌ها و اسطوره‌های مرتبط با اسکندر تشریفات ترحیم مشهد میباشد.

در زمان اخیر برخی کوروش هخامنشی (حک : ۵۹۹-۵۳۰ق.م) وبرخی امام مهدی را ذوالقرنین دانسته‌اند. نام و نشان یأجوج و مأجوج و انتخاب محل جغرافیایی بند تشکیل شده به وسیله ذوالقرنین در قبال آنها یک کدام از مسائل مهم مربوط به ذوالقرنین میباشد.

ماهیت رازآمیز و جواب کوتاه فرستاده به سوال‌کنندگان درباره ذوالقرنین و نیز کنجکاوی مسلمان ها برای دور اندیشی از جزئیات روایت و به‌ویژه نام‌و‌نشان این فرد به گفت و گو‌های مفصّل و اختلافات جدّی فی مابین عالمان اسلامی دامن زده میباشد. آنچه بیش تر از هر چیز ذهن عالمان مسلمان را سرگرم کرد، تطبیق ذوالقرنین بر اسکندر مقدونی بود که به حیث شخصیتش، آرای مختلف و گاه متناقضی را درباره مسائل مربوط به ذوالقرنین پدید آورد.

در متن‌ها مقدس
ذوالقرنین شخصیتی میباشد که وضع و اوضاع وی در متن‌ها مذهبی ادیان متفاوت تصویب گردیده و کلیه این ادیان نیز احادیث مشابهی را در شأن وی ذکر داشته‌اند. سیر در وادی تاریکی، طلب نموند جاودانگی، ساختن بندّی در قبال مهاجمین، و هجرت به دورترین نقاط شرق و غرب از خصوصیت‌های مشترک ذوالقرنین در به جا مانده مذهبی ادیان ابراهیمی میباشد.[۱] اسم ذوالقرنین سه توشه در قصه وی در قرآن آمده میباشد. ماجرا نسبتاً کوتاه قرآن از سرگذشت ذوالقرنین از ماجرا‌های اسرارآمیز قرآن میباشد که پیرو دو ماجرا دیگر با همین خصوصیت یعنی ماجرا اصحاب کهف و ماجرا موسی و خضر در سوره کهف جای دارد. تصویر قرآن از ذوالقرنین شخصی مؤمن به پروردگار و روز قیامت میباشد که حکومتی گسترده داشته و خدا اسباب و اثاث بسط را در چنگ وی نهاده میباشد. براساس این آیه‌ها ۸۳ تا ۱۰۲ سوره کهف، گروهی از عموم از نبی درباره ذوالقرنین سؤال می‌نمایند که خلاصه مضمون جواب نبی این میباشد که:

«ذوالقرنین در زمین مسافرت کرد تا به محل غروب خورشید رسید. در آنجا قومی را رویت کرد، ستمکاران آن قوم و قبیله را از عذابی مشقت بار ترساند و به نیکوکاران وعده مشوق و آسوده‌گیری اعطا کرد. آن گاه از راهی دیگر به محل طلوع خورشید رفت و در آنجا قومی را یافت که هیچ پوششی جز پرتو خورشید نداشتند. بعد راهی دیگر را دنبال کرد تا اینکه به فی مابین دو کوه رسید و در آنجا مردمی را یافت که نمی‌توانستند هیچ سخنی را بفهمند. این فامیل از ذوالقرنین خواستند تا برای در حفاظت‌بودن از خرابی یأجوج و مأجوج برای آنها سدی بسازد. وی نیز سدی از آهن و مس مذاب ایجاد کرد و بازدارنده هجوم یأجوج و مأجوج شد.»
بنابر احادیثِ اثاثیه نزول، سوال‌کنندگان گروهی از یهودیان یا این که گروهی از مشرکان مکه بودند که به تلقین یهودیان، برای امتحان نبوت نبی اسلام درباره ذوالقرنین و موضوعاتی دیگر از وی سؤال کردند.[۲]

ذوالقرنین، فرمانروا یا این که فرستاده؟
در منابع شیعی داستان‌های گوناگونی درباره نبوت ذوالقرنین نقل شد‌ه‌است؛ ذوالقرنین در برخی از ماجرا‌ها رسول و پاد شاه[۳] و در جایی صرفا پادشاهی مؤمن معرفی شد‌ه‌است[۴]؛ در جایی نیز تنهاً عبد دوستداشتنی خداوند[۵]و در جایی تنها شخصی فقید[۶] دانسته شد‌ه‌است. مجلسی که گزیده‌ای از خبر ها و روایات منابع شیعی را در‌این‌باره گرد آورده[۷]، در نقطه پايان نقل آنان می‌نویسد که ذوالقرنین اولیه پاد شاه پس از نوح و مخلوق باتقوا خداوند بوده میباشد.[۸]

فخر رازی[۹]نیز از اختلاف درباره نبوت ذوالقرنین خبر داده و اگرچه خودش در این زمینه اظهارنظر صریحی نکرده، پیمان به نبوت ذوالقرنین را با استناد به سه فقره از آیه ها مرتبط با وی سبکّل ساخته میباشد، و به حیث میرسد که متمایل به همین طریقه میباشد. قُرطُبی[۱۰] درضمن نقل اقوال مربوط به این زمینه نوشته میباشد که گفته‌اند ذوالقرنین پیامبری برگزیده میباشد که آفریدگار به‌دست وی زمین را فتح کرد و گفته‌اند که وی با فرشته‌ای به اسم رباقیل ملاقات می کرد.

وجه اسم‌گذاری
براساس معنای پر اسم و رسم «قَرْن» در لهجه عربی (شاخ)، ذوالقرنین را می‌اقتدار به «صاحب و مالک دو شاخ» ترجمه کرد، ولی با اعتنا به دیگر معانی ذکرشده برای قرن[۱۱]و نیز بسته به اینکه این کنیه بر چه شخصیتی همخوانی گردیده باشد معانی نمادین و وجوه اسم‌گذاری مختلفی را برای ذوالقرنین بیان کرده‌اند. قبل از قرآن معنی ذوالقرنین به‌معنای «صاحب و مالک دو شاخ» با لفظ عبری «قرانئیم» در متن ها مقدس یهودیان سوابق داشته و در یکی‌از رؤیاهای دانیال فرستاده از قوچی با دو شاخ صحبت رفته میباشد.[یادداشت ۱] [۱۲]

درباره وجه اسم‌گذاری ذوالقرنین نیز اقوال متنوع و زیادی قریب به بیست وجه نام برده میباشد. که در دو مجموعه دنیوی و انتزاعی قرار میگیرند: تیم ابتدا از این اقوال جنبه دنیوی داراست و با شاخ یا این که چیزی مشابه به آن مرتبط میباشد، ازجمله اینکه جلوی سرش دو زائده گوشتی مشابه شاخ بود؛ تاجش دو شاخ داشت؛ قومش دو طرف سرش را شکستند؛ یا این که دو گیسوی بافته قشنگ در دو طرف سرش داشت. گروه دوم جنبه انتزاعی و نمادین دارااست و با دیگر معانی کلمه و واژه قرن در امر میباشد، ازجمله اینکه در بازه زمانی حیاتش دو نسل عموم از دربین رفتند؛ بر مرز و بوم کشور ایران و روم پادشاهی کرد؛ به شرق و غرب فقید روش یافت؛ هم از طرف بابا و هم از طرف مامان شریف و با حجب و حیا‌زاده بود؛ در خواب چشم بود که دو طرف قرص خورشید را گرفته میباشد؛ یااینکه دانش ظواهر و درون به وی عطا گردیده‌بود

(۵ بعثت -۱۱ق)، دختر فرستاده اکرم(ص) و خدیجه کبری(س) و همسر امام علی(ع) میباشد. وی یکی‌از پنج‌بدن آل‌عبا (اصحاب کساء) میباشد که شیعه‌هاِ دوازده امامی آن‌ها‌را معصوم می دانند. امام دوم و سوم شیعه ها، زینب(س) و ام‌کلثوم از فرزندان وی میباشند. زهرا، بَتول، سیدة نساء العالمین (برگزیدگان زن در دو فقید) از ا‌لقاب او و اُمّ اَبیها (مامان پدرش) لقب دارای شهرت وی میباشد. فاطمه، صرفا زن یاروهمدم فرستاده(ص) در روز مباهله با مسیحیان نجران تشریفات ترحیم مشهد بوده میباشد.

سوره کوثر، آیه پاکسازی، آیه مودت و آیه اطعام و احادیثی زیرا حدیث بَضعه در شأن و فضیلت فاطمه نازل و بیان شده‌اند. در احادیث آمده میباشد که رسول(ص)، فاطمه(س) را برگزیدگان زن در دو فقیه معرفی کرده و خشم و خشنودی او‌را خشم و خشنودی آفریدگار دانسته میباشد.

دربارهٔ روزگار کودکی و نوجوانی فاطمه(س) گزارش‌های مقداری وجود دارااست. از این روزگار تنها گزارش‌هایی دربارهٔ ملازمت و همراهی وی با فرستاده(ص) در مقابل خشونت‌های مشرکان، حضور وی در شِعب ابی‌طالب و مسافرت به مدینه همدم امام علی(ع) نقل گردیده‌است.

فاطمه(س) در سال دوم مسافرت با امام علی(ع) تزویج کرد. جاری ساختن شغل‌های اجتماعی و ملازمت با فرستاده اسلام(ص) در بعضی از نبرد‌ها برای مثال فتح مکه به عنوان مثال شغل های وی پس از مهاجرت بود.

فاطمه(س) در ماجرای سقیفه خلال مخالفت با مبادرت شورای سقیفه، خلافت ابوبکر را غاصبانه خواند و با وی بیعت نکرد. وی در جریان مصادره فدک و امان از خلافت امام علی(ع) خطبه‌ای خواند که به خطبه فدکیه دارای اسم و رسم میباشد. او اندکی بعداز رحلت رسول(ص) و در جریان هجوم هواداران ابوبکر به منزل‌اش، زخم روءیت کرد، در بستر بیماری به زمین خورد و بعد از مقطع کوتاهی در ۳ جمادی‌الثانی سال ۱۱ هجری قمری در مدینه به شهید شدن رسید. پیکر دختر فرستاده(ص) به توصیه خودش، شبانه و مخفیانه تشییع و دفن شد و قبرش هیچ‌گاه معلوم نشد.

تسبیحات حضرت زهرا(س)، مصحف فاطمه، خطبه فدکیه بخشی از ارثیه معنوی فاطمه میباشد. مصحف فاطمه(س) کتابی میباشد دربرگیرنده سخنانی که فرشته الهی به وی الهام کرده و امام علی(ع) آن‌ها‌را نوشته میباشد. این صحیفه بنابر احادیث، در مشت امامان بوده و هم‌در حال حاضر در مشت امام فرصت(عج) میباشد.

شیعه‌ها، فاطمه(س) را الگوی خویش می دانند و در سالروز شهید شدن او که به روزها فاطمیه معروف میباشد، سوگواری می‌نمایند. در کشور‌ایران سالروز میلاد فاطمه(س) (۲۰ جمادی‌الثانی)، روز زن و مامان نامگذاری گردیده و اسم فاطمه و زهرا جزو بیشترین اسم‌ها برای دختران میباشد.

اثراتی که درباره ی فاطمه زهرا(س) تألیف یا این که گردآوری‌آوری گردیده، می‌قدرت به سه مجموعه مُسنَدنگاری، مَنقَبَت‌نگاری و زندگینامه‌نویسی تقسیم کرد.

اسم و نسب
اقبال لاهوری متفکر و شعر سرا مسلمان، بزرگی خانواده حضرت زهرا را اینگونه رسم نموده است:

مریم از یک نسبت عیسی عزیز
از سه نسبت حضرت زهرا عزیز
نور و روشنایی دیده رحمة للعالمین
آن امام او‌لین و واپسین
بانوی آن تاجدار «هل اتی»
مرتضی نقص‌ گشا شیر پروردگار
مامان آن راءس پرگار عشق و علاقه
مامان آن کاروان سالار علاقه[۱]

فاطمه دختر رسول اسلام محمد بن عبدالله و خَدیجَه بنت خُوَیلد میباشد. برای فاطمه(س) لقب‌ها زیادی (نزدیک به ۳۰ کنیه) خاطر گردیده‌است. زهرا، صِدّگریبان، مُحَدَّثه، بَتول، سیدة نساء العالمین، منصوره، طاهره، مُطهّره، زَکیّه، مبارکه، راضیه، مرضیه از مشهورترین ا‌لقاب فاطمه‌اند.[۲]

برای فاطمه(س) چندین کُنیه نقل شده میباشد: اُمّ‌اَبیها، اُم‌الائمه، ام‌الحسن، ام‌الحسین و ام‌المحسن.
فاطمه(س) واپسین فرزند رسول(ص) و خدیجه(س) میباشد.[۱۷] به حادثه مورخان، فاطمه در مکه و در خانه خدیجه در محلی به اسم زُقاق (کوچه، گذرگاه) العطّارین و زُقاق الحجر در حوالی مَکارایی متولد شد.[۱۸]

به دنیا آمدن و روزگار کودکی
مطابق بینش رایج شیعه ها، حضرت فاطمه(س) در سال ۵ بعثت دارای شهرت به سَنَه اَحقافیه (سال نزول سوره احقاف)[۱۹] به دنیا آمد.[۲۰] روضه خوان موثر و کفعمی سال دوم بعثت را مجال ولادت فاطمه(س) دانسته‌اند.[۲۱] طبق بینش رایج اهل‌سنت، تولد فاطمه(س) پنج سال قبل از مبعث بود.[۲۲]

در منابع شیعه، روز به دنیا آمدن فاطمه(س) ۲۰ جمادی‌الثانی نام برده میباشد.[۲۳] سازه به روایتی که از امام باقر(ع) نقل شد‌ه‌است این نامگذاری از جانب پروردگار انجام یافته میباشد. به‌دنبال این قصه دربارهٔ این نامگذاری آمده میباشد که خدا اورا در میثاق (عهد و پیمان الست و فقید ذر) به دانش جداگانه نمود و از ناپاکی به دور داشت.[۲۴] همینطور سازه بر روایتی که در کتاب ذخائر العقبی (نوشته‌گردیده در قرن ۷ق) از نبی(ص) نقل گردیده است فاطمه فاطمه نامیده شد زیرا آفریدگار وی و ذریه‌اش را از حریق دوزخ و جهنم بازداشته میباشد.[۲۵]

از معاش فاطمه در کودکی و نوجوانی گزارش‌های تاریخی پاره ای وجود دارااست.[۲۶] مبتنی بر گزارش‌های تاریخی، بعد از آشکار شدن دعوت نبی، فاطمه در بعضا موردها شاهد خشونت‌های مشرکان علیه پدرش بود. ضمن این، سه سال از زمانه کودکی فاطمه، در شِعب ابی‌طالب و زیر فشارهای اقتصادی و اجتماعی مشرکان علیه بنی‌هاشم و رهروان نبی اسلام سپری شد.[۲۷] فاطمه همینطور در کودکی، مادرش خدیجه را از دست بخشید.[۲۸] تصمیم قریش برای قتل رسول(ص)[۲۹] خروج شبانه رسول از مکه و مهاجرت به مدینه، و سفر فاطمه به مدینه همدم با علی(ع) و برخی از زنان، مهم ترین رخدادهای روزگار کودکی زهرا(س) بوده میباشد