(۱۲۶۵ ـ ۱۳۲۴ق) دانا، ملقب به امین الرعایا از فقیهان شیعه و شارحان نهج البلاغه در قرن سیزدهم و چهاردهم قمری. او از شاگردان میرزا حبیب الله رشتی، میرزای شیرازی و سید حسین کوه کمرهای بود. مهمترین اثرش کتاب منهاج البراعه فی تفصیل نهج البلاغه میباشد. میرزا حبیبالله با همین کتاب، در بین اهل دانش به شهرت تشریفات ترحیم مشهد رسیده است.
به دنیا آمدن و درگذشت
ثقه الاسلام تبریزی[۱] از خویش میرزا حبیبالله نقل مینماید که وی در سال ۱۲۶۵ق[۲] در شهر کردار[۳] و در خانوادهای ثروتمند و متشخص[۴] دیده به جهان گشود. آقا بلندمرتبه طهرانی[۵] زرکلی[۶] و حسینی[۷] سال وفات اورا ۱۳۲۴ و امین[۸] و امینی[۹] سال ۱۳۲۶ را سال درگذشت میرزا حبیب الله بیان کردهاند. وی در طهران درگذشت و پیکرش را در مقبره عبدالعظیم حسنی در ری به خاک سپردند.[۱۰]
تحصیلات
خویی بیست سال داشت که برای علم آموزی علم ها شرعی به نجف رفت[۱۱] و از محضر استادانی زیرا میرزا حبیب الله رشتی، میرزای شیرازی[۱۲] و سید حسین کوه کمره ای پر اسم و رسم به سید حسین سوراخ (متوفی ۱۲۹۹)[۱۳] فایدهمند شد. ثقه الاسلام تبریزی[۱۴] همینطور ملاعلی، فرزند حاج میرزا خلیل طهرانی (متوفی ۱۲۹۷)، را در شمار استادان وی مذکور میباشد.
میرزا حبیب الله در ۱۲۹۱، بعد از حدود پنج سال علم آموزی در نجف، به زادگاهش رجوع.[۱۵]
کتابت تفصیل نهج البلاغه
نوشتهعلمیٔ اساسی: منهاج البراعه فی گستردن نهج البلاغه (خویی)
به گفتۀ سید عبدالزهراء حسینی[۱۶]، وی بهدنبال بعضی اختلافات مالی فی مابین پدرش و فردی دیگر و اظهار رأی به عایدی طرف مقابل که موجب رنجش پدرش شد، گوشۀ عزلت گزید و کارایی خود را مصروف تایپ کردن شرحی بر نهج البلاغه کرد، البته قبل از آن که تألیف خویش را به نقطه پايان برساند و بعداز عرضۀ قسمتهایی از آن به مظفرالدین فرمان روا قاجار (حکومت: ۱۳۱۳-۱۳۲۴) و صدور امر فرمانروا برای چاپ آن، در طهران نزدیک به ۱۳۲۵ وفات یافت.[۱۷] حسن زاده آملی از خطبه ۲۲۹ تا نقطه نهایی طومارها و روضه خوان محمد باقر کمرهای، عبارات قصار را گستردن کردهاند.[۱۸][۱۹]
ورژنهای به خط مؤلفِ این تفصیل در شش جلد در کتابخانه آیتالله مرعشی نجفی محافظت میگردد.[۲۰] و در چهارده مجلد در طهران و قم به تصحیح سید ابراهیم میانجی به چاپ رسیده میباشد. گستردن نا تمام میرزا حبیب الله خویی را آغاز محمد باقر کمره ای و بعد از وی حسن حسنزاده آملی کامل شدن کردند. چاپ دیگری از این کتاب نیز در بیروت (۱۳۷۸ش/۲۰۰۸م) انجام شده میباشد.
اثر ها دیگر
حاج میرزا حبیب الله خویی اثرها دیگری نیز دارااست که بعضا از آنها عبارتند از:
کناره بر فرائد الاصول روحانی انصاری که تقریرات درس استادش، سید حسین کوه کمری، میباشد.[۲۱] و شاید به عبارتی کتابی باشد که ثقه الاسلام تبریزی[۲۲] از آن با تیتر «منتخب الفن فی حجیة القطع و الظن» خاطر نموده است.
تفصیل مباحث قضا و شهادات از کتاب الدروس الشرعیه شهید نخستین.[۲۳]
لبه بر بعضا ابواب کتاب القوانین الاصول پژوهشگر قمی.[۲۴]
کتاب الجُخیر الواقیه دربرگیرنده دعاهای روزهای ماه رمضان و تفصیل آنان،[۲۵] شاید به عبارتی کتابی باشد که از آن تحت عنوان تحفه الصائمین فی گستردن الادعیه الثلاثین خاطر شدهاست.[۲۶]
گستردن کتاب العوامل فی النحو.[۲۷]
رسالهای در ردّ صوفیه، دربردارندۀ مطالب جلد ششم شرحش بر نهج البلاغه، در انتقاد تصوف.[۲۸]
کتاب احقاق الحق فی مطالعه المشتق[۲۹]، که حسینی اشکوری[۳۰] از آن تحت عنوان تفحص الحق فی گستردن المشتق حافظه منزلت میباشد.
وی همینطور رسالههایی در موضوعات فقاهتی و اصولی به کتابت درآورده میباشد.[۳۱
(۱۲۶۵ ـ ۱۳۲۴ق) دانا، ملقب به امین الرعایا از فقیهان شیعه و شارحان نهج البلاغه در قرن سیزدهم و چهاردهم قمری. او از شاگردان میرزا حبیب الله رشتی، میرزای شیرازی و سید حسین کوه کمرهای بود. مهمترین اثرش کتاب منهاج البراعه فی تفصیل نهج البلاغه میباشد. میرزا حبیبالله با همین کتاب، در بین اهل دانش به شهرت تشریفات ترحیم مشهد رسیده است.
به دنیا آمدن و درگذشت
ثقه الاسلام تبریزی[۱] از خویش میرزا حبیبالله نقل مینماید که وی در سال ۱۲۶۵ق[۲] در شهر کردار[۳] و در خانوادهای ثروتمند و متشخص[۴] دیده به جهان گشود. آقا بلندمرتبه طهرانی[۵] زرکلی[۶] و حسینی[۷] سال وفات اورا ۱۳۲۴ و امین[۸] و امینی[۹] سال ۱۳۲۶ را سال درگذشت میرزا حبیب الله بیان کردهاند. وی در طهران درگذشت و پیکرش را در مقبره عبدالعظیم حسنی در ری به خاک سپردند.[۱۰]
تحصیلات
خویی بیست سال داشت که برای علم آموزی علم ها شرعی به نجف رفت[۱۱] و از محضر استادانی زیرا میرزا حبیب الله رشتی، میرزای شیرازی[۱۲] و سید حسین کوه کمره ای پر اسم و رسم به سید حسین سوراخ (متوفی ۱۲۹۹)[۱۳] فایدهمند شد. ثقه الاسلام تبریزی[۱۴] همینطور ملاعلی، فرزند حاج میرزا خلیل طهرانی (متوفی ۱۲۹۷)، را در شمار استادان وی مذکور میباشد.
میرزا حبیب الله در ۱۲۹۱، بعد از حدود پنج سال علم آموزی در نجف، به زادگاهش رجوع.[۱۵]
کتابت تفصیل نهج البلاغه
نوشتهعلمیٔ اساسی: منهاج البراعه فی گستردن نهج البلاغه (خویی)
به گفتۀ سید عبدالزهراء حسینی[۱۶]، وی بهدنبال بعضی اختلافات مالی فی مابین پدرش و فردی دیگر و اظهار رأی به عایدی طرف مقابل که موجب رنجش پدرش شد، گوشۀ عزلت گزید و کارایی خود را مصروف تایپ کردن شرحی بر نهج البلاغه کرد، البته قبل از آن که تألیف خویش را به نقطه پايان برساند و بعداز عرضۀ قسمتهایی از آن به مظفرالدین فرمان روا قاجار (حکومت: ۱۳۱۳-۱۳۲۴) و صدور امر فرمانروا برای چاپ آن، در طهران نزدیک به ۱۳۲۵ وفات یافت.[۱۷] حسن زاده آملی از خطبه ۲۲۹ تا نقطه نهایی طومارها و روضه خوان محمد باقر کمرهای، عبارات قصار را گستردن کردهاند.[۱۸][۱۹]
ورژنهای به خط مؤلفِ این تفصیل در شش جلد در کتابخانه آیتالله مرعشی نجفی محافظت میگردد.[۲۰] و در چهارده مجلد در طهران و قم به تصحیح سید ابراهیم میانجی به چاپ رسیده میباشد. گستردن نا تمام میرزا حبیب الله خویی را آغاز محمد باقر کمره ای و بعد از وی حسن حسنزاده آملی کامل شدن کردند. چاپ دیگری از این کتاب نیز در بیروت (۱۳۷۸ش/۲۰۰۸م) انجام شده میباشد.
اثر ها دیگر
حاج میرزا حبیب الله خویی اثرها دیگری نیز دارااست که بعضا از آنها عبارتند از:
کناره بر فرائد الاصول روحانی انصاری که تقریرات درس استادش، سید حسین کوه کمری، میباشد.[۲۱] و شاید به عبارتی کتابی باشد که ثقه الاسلام تبریزی[۲۲] از آن با تیتر «منتخب الفن فی حجیة القطع و الظن» خاطر نموده است.
تفصیل مباحث قضا و شهادات از کتاب الدروس الشرعیه شهید نخستین.[۲۳]
لبه بر بعضا ابواب کتاب القوانین الاصول پژوهشگر قمی.[۲۴]
کتاب الجُخیر الواقیه دربرگیرنده دعاهای روزهای ماه رمضان و تفصیل آنان،[۲۵] شاید به عبارتی کتابی باشد که از آن تحت عنوان تحفه الصائمین فی گستردن الادعیه الثلاثین خاطر شدهاست.[۲۶]
گستردن کتاب العوامل فی النحو.[۲۷]
رسالهای در ردّ صوفیه، دربردارندۀ مطالب جلد ششم شرحش بر نهج البلاغه، در انتقاد تصوف.[۲۸]
کتاب احقاق الحق فی مطالعه المشتق[۲۹]، که حسینی اشکوری[۳۰] از آن تحت عنوان تفحص الحق فی گستردن المشتق حافظه منزلت میباشد.
وی همینطور رسالههایی در موضوعات فقاهتی و اصولی به کتابت درآورده میباشد.[۳۱
تشریفات ترحیم مشهد و مدیریت مراسم در روزهای شلوغ؛ چگونه از بینظمی و فشار کاری جلوگیری کنیم؟