مجله خبری تشریفات

مسجد کبود تبریز، زیبایی شورآفرین و عظمت خارق‌العاده
در جامعه ها و شهرهای اسلامی، مسجد یکی‌از مهم ترین جای ‌ها به شمار می‌رود و به جز برگزاری مراسم و آئین‌های شرعی، در برگزاری رویدادهای اجتماعی نیز کاربرد فراوان دارااست. از این رو معمولا شایسته ترین و لبریز رفت و آمدترین جای ‌های هر شهر به تشکیل داد مسجد تخصیص پیدا کرده و در بنای آن، حداکثر هنرمندی و مهارت به شغل رفته میباشد. تشریفات ترحیم مشهد در تبریز که یک کدام از مهم ترین شهرهای جمهوری اسلامی ایران به شمار می آید، مساجد زیادی وجود دارااست که هرکدام از دید تاریخی، اجتماعی، فرهنگی و زیبایی‌‌شناسی، عنایت فراوان دارا هستند. مسجد کبود تبریز با داشتن زیبایی منحصربه‌فرد و خارق‌العاده، به عنوان مثال مساجد اساسی این شهر میباشد. مسجد اکنون نیز در یکی‌از بخش ها میانی شهر جای‌دارد و تمامی‌ساله صاحبخانه اکثری از گردشگران میباشد.
این مسجد به خیال و خاطر عنایت تاریخی‌اش، برای مثال اول بناهایی به شمار می‌رود که نامش در فهرست اثرها ملی جمهوری اسلامی ایران به تصویب رسیده میباشد. مسجد کبود تبریز دربین عموم محلی به «مسجد جهانشاه» نیز دارای شهرت میباشد.

تاریخچه و خصوصیت‌های مسجد کبود تبریز
مسجد کبود یکی‌از شاهکارهای معماری اهل ایران در زمان قرا‌قویونلوها (قرن پانزدهم میلادی) و یک کدام از تبارک‌ترین ساخته‌های آجری معماران اسلامی درین عصر میباشد. عظمت و شکوه این سازه موجب گردیده در بعضا کتاب‌های تاریخی به آن تیتر «عمارت» بدهند و آن را «عمارت مظفریه» بنامند. در سفرنامه سیاحان اروپایی که از تبریز دیدن کرده‌اند، وصف کاشی‌کاری‌های قشنگ و راز در بسیار بلند این مسجد تاریخی، بیشتراز هر چیز دیگر چشم می‌گردد.
ابوالمظفر جهانشاه ملقب به قره‌یوسف که از حاکمان قراقویونلو بود، بانی ایجاد کرد این مسجد بوده میباشد. فعالیت ایجاد کرد مسجد پایین لحاظ همسر او، «بیگم خاتون» یا این که دخترش «صالحه» انجام یافته میباشد. بر طبق برخی متن‌ها تاریخی، ایجاد کرد مسجد 30 سال به درازا کشید.
این مسجد در ز‌لزله مهیب 1779 میلادی، تخریب و بعد از آن، تجدید بنا شد. یک عملیات مرمت دیگر نیز در سال 1966 میلادی (1345 شمسی) روی مسجد صورت گرفته میباشد. از آن تاریخ نیز تعدادی عملیات خرد و گرانقدر برای نوسازی سازه انجام یافته میباشد.

معماری مسجد کبود تبریز
به کارگیری از رنگ لاجوردی در کاشی‌های معرق این مسجد، پر رنگ‌ترین موضوعی میباشد که به‌این مسجد، شهرتی جهانی بخشیده میباشد. به جهت فراوانی این رنگ، مسجد کبود تبریز را «فیروزه اسلام» نیز کنیه داده‌اند.
مسجد کبود تبریز مثال‌ای از بناهای تاسیس‌گردیده بر پایه ی مدل معماری آذری میباشد. یک کدام از خصوصیت‌های بارز این مدل، ایجاد کرد ساقه یا این که گلوگاه فی مابین فضای گنبد و گنبدخانه، ساخت و ساز سطح ها ناصاف در سازه و به کارگیری از کاشی‌های معرق میباشد.
به خیال و خاطر وجود ملحقات زیاد مانند خانقاه، صحن، عبادتگاه، کتابخانه، خواندن‌منزل و حوضخانه، مساحت مسجد بیشتر گردیده است. در سقف مسجد، با ادغام طلا جواهرات و لاجورد، یکی اثر ها بی‌نظیر مرتبط با تزئینات داخلی بناهای اسلامی قابل مشاهده میباشد. مسجد شبستان کوچکی دارااست که در آن سردابی با دو آرامگاه مشاهده میشود. به نظریه مورخان این دو آرامگاه به جهانشاه و همسر او وابستگی دارااست.
در ایجاد کرد سازه سنگ‌های نادری به عمل برده گردیده‌است. مسجد صحنی مربعی دارااست که در آن، آجرها با نوارهای گچی، بندکشی گردیده‌اند. این صحن مربعی‌صورت میباشد و حوضی در اواسط آن جای‌دارد. در نزدیکی آن نیز فضاهایی مسقف درنظرگرفته شده که هم پناهگاه مستمندان بود و هم استراحت‌گاه عموم.
زمانی در صحن رو به قبله (جنوب) بایستید، محوطه‌ای مربع‌صورت و محدود با 12 متر طول، قابل مشاهده میباشد. بالای این نصیب از سازه گنبدی قرار داشت که فعلا فرو ریخته میباشد. این گنبد وزن متعددی داشت که روی اساس‌های گوناگون تقسیم گردیده بود. این تقسیم‌بندی محاسبات دقیق و دقیقی می‌طلبید که اعمال آن به وسیله معماران آن عصر، بسیار خارق‌العاده میباشد. احتمالا در ایجاد کرد سازه معماران و محاسبان متعددی نقش‌آفرینی کرده‌اند. حضور اینگونه تعداد قابل توجهی از اساتید این رشته، نماد میدهد تبریز در آن عصر مرکزی برای حضور پژوهشگران و یادگرفتن علومی همانند هندسه، جبر و معماری بوده میباشد.
در محراب مسجد، کاشی‌کاری و مقرنس‌کاری زیبایی با طرح‌های اسلیمی و به رنگ‌های فیروزه‌ای، لاجوردی، سپید و طلایی مشاهده میشود که دیدن آن، برای هر بیننده‌ای شورآفرین میباشد.

در حالتی که اهل سفرهای تاریخی می باشید و تا امروز به شهرهای تاریخی جمهوری اسلامی ایران مانند اصفهان، یزد، شیراز و… مهاجرت کرده‌اید فرصت آن رسیده تا محرمانه به اردبیل بزنید تشریفات ترحیم مشهد و از آرامگاه روضه خوان صفی الدین اردبیلی دیدن فرمایید.

به نقل از بازار، در شرایطی که اهل سفرهای تاریخی می‌باشید و تا امروز به شهرهای تاریخی کشور‌ایران مانند اصفهان، یزد، شیراز و… مهاجرت کرده‌اید مجال آن رسیده تا خصوصی به اردبیل بزنید و از آرامگاه روضه خوان صفی الدین اردبیلی دیدن فرمایید. اثرها تاریخی کشور‌ایران هر کدامشان قدمتی دیرینه دارا هستند که سبب ساز می شوند بتوانید در تاریخ گام بزنید. همین زمینه منجر شد‌ه‌است تا هر ساله گردشگران بخش اعظمی به کشور ایران آمده و از این اثر ها شاهکار دیدن نمایند. بناهای تاریخی کشور‌ایران معدود نیستند و روز ها فرصت نیاز دارید تا از کلیه‌ی آن‌ها دیدن نمایید.

ولی درین نوشته‌علمی قرار میباشد گردشی کوتاه به‌این آرامگاه داشته باشیم و آن‌گاه دروازه ارگ سمنان حرف کنیم تا بتوانید در روزهای به هم ریخته سال که تمامی‌ی شهرهای تاریخی آکنده از مسافر می‌باشند بتوانید مقصد دیگری برای هجرت پیدا نمائید.

آرامگاه روحانی صفی الدین اردبیلی
این آرامگاه در باطن شهر اردبیل و در خیابان روحانی صفی جای‌دارد و به‌این آرامگاه دسته خانقاه نیز گفته میشود. عمر این آرامگاه به قرن سیزدهم میلادی برمی‌شود، وقتی که صفی الدین این مدرس گرانقدر صوفی و رهبر روضه خوان، مکتب عرفانی خویش را در اردبیل احداث کرد. این مکتب در بازه مجال کوتاهی حیث اشخاص اکثری را جلب کرد و رهروان متعددی به آن پیوستند.

معلم در سال ۱۳۳۴ درگذشت و به امر نوادگانش آرامگاهی باشکوه برای وی ساخته شد. این آرامگاه یکی‌از منحصربه‌فردترین اثر ها معماری قرن شانزدهم در طی فرمانروا اسماعیل اولیه میباشد. اما این آرامگاه بارها نیاز به بازسازی پیدا کرد، یکی‌از آن ها به‌برهان زمین لرزه‌ای بود که در قرن هجدهم رخداد و نوادگان سلسله صفوی همت متعددی برای نوسازی آن کردند.

آرامگاه روحانی صفی الدین اردبیلی

فعلا این آرامگاه تبدیل به یک زیارتگاه و اثرها تاریخی شاهکار با معماری چشمگیر گردیده‌است که می‌اقتدار از آن دیدن کرد. آرامگاه روضه خوان صفی الدین اردبیلی دارنده یک تراس بیرونی میباشد که می توانید در آن گام بزنید و ساختارهای به هم پیوسته آن را ملاحظه کنید. در آرامگاه می توانید از هر طبقه که نصیب‌ها و اتاقک‌های تشکیل‌شده میباشد دیدن نمائید. همینطور در صورتیکه طرفدار کاشی‌کاری‌های رنگی با نقوش بغرنج و هندسی میباشید مسلما از دیدن سایه‌های آبی‌رنگ، فیروزه‌ای، سبز و طلایی این تاثیر تاریخی شگفت‌زده خواهید شد.

ناگفته نباشد که ساخت‌و‌ساز این شرکت یک سری دهه فرصت برده میباشد براین اساس همت نمایید از لحظه لحظه‌ای که در آنجا می باشید لذت ببرید. مجموع آجرها، سنگ‌بری‌ها، گچ‌کاری، کاشی‌کاری و کنده‌کاری‌های چوبی آن از قرن شانزدهم تا قرن هفدهم مجال برده میباشد.

نصیب‌های مهمی که نباید از دست بدهید
مهم ترین نصیب آرامگاه دروازه مهم بقعه میباشد که از آنجا وارد می شوید. قبل از ورود مقداری عقب بایستید و به جزئیات خوش‌نویسی و نقوش آن بیشتر توجه فرمایید. بعد مقداری در گلشن و فضای آهسته آن گام بزنید، چنانچه اولِ صبح بدین صحن بروید میتوانید دقایق زمان بر اکثری را در آنجا بنشینید و به صدای پرنده ها گوش دهید. البته در‌حالتی که به‌دنبال وصال به سکوتی مطلق و متانت درونی می باشید به جنت سرا بروید. آن گاه میتوانید به محل دفن روحانی صفی الدین، مکانی روضه خوان و معنوی بروید که به آن گنبد الله الله نیز گفته می گردد. حرم سلطان اسماعیل نخستین نیز در نصیب کانونی این آرامگاه جای‌دارد، همینطور عمارت چینی منزل با رنگ‌های زنده و نقوش چینی، بقاع‌منزل آرامگاه با بقعه اشخاص گوناگون مثل رهبران صوفی، قبرستان شهدا یا این که شهیدگاه، چله‌منزل قدیم و نو، دارالحافظ آرامگاه یا این که منزل قرآن، دارالحدیث یا این که منزل حدیث که مکانی برای هدایت مسلمانها بود در‌این آرامگاه قرار گرفته میباشد.

سومی بقعه اهل بیت (ع) در کشور‌ایران اسلامی حضرت شاهچراغ مامن جویندگان وقار، میعادگاه دیدار همدم و نقطه‌ای شیرین برای استارت سفری خاطره انگیز در شایسته ترین روزها سال جدید میباشد. تشریفات ترحیم مشهد

مسجد نصیر الملک از زیباترین مساجد جمهوری اسلامی ایران به شمار می آید.تشریفات ترحیم مشهد بازی فروغ و رنگ آن زیبایی بی‌نظیری را برای هر بیننده‌ای به ارمغان میاورد، تماشای شیشه‌های رنگی، طاق‌های بلند و کاشی‌کاری‌های زیبایش، یک کدام از آرزوهای هر توریسم میباشد. مسجد نصیرالملک از دید کاشیکاری ارزنده‌ترین مسجد کشور ایران و از نگرش ساختمان سازی به ویژه کاشیکاری و مقرنس بی همانند میباشد، تا جایی که رنگ کردن آن را صرفا می‌اقتدار با مسجدالاقصی و مسجد آبی رنگ استانبول مقایسه کرد.

آرامگاه عطار پلانی هشت ضلعیدارد و به تبع نمای بیرونی سازه هشت تشریفات ترحیم مشهد ضلعی بوده که روی بدنه فرنگی آن و در چهار جهت مهم، چهار تراس دارنده ورودی و در چهار جهت فرعی، چهار طاق نما مشاهده می شود، چهار غرفه خرد و در فضای داخلی در به عبارتی جهات چهار فرمان روا نشین تاسیس کرده اند.
این چهار پادشاه نشین دارنده چهار در خرد چوبی و بی آلایش می‌باشند که به داخل غرفه های خارج گشوده میشوند.
تزئینات بیرونی آرامگاه عطار نیشابوری کاشی کاری به رنگ های خردلی، فیروزه ای، لاجوردی، سپید و قهوه ای میباشد.
سنگ قبر عطار به ارتفاع 63/1 متر و پهنا 70 سانتیمتر و طول 32 سانتیمتر در اواسط مقبره نصب گردیده‌است. در میانه بنای آرامگاه جای‌دارد و بالای بقاع دارنده گنبد کوچکی میباشد که قوس مازه دار، دارااست.
مزار وی از مال نوعی سنگ به اسم افراشته به رنگ مشکی میباشد و اشعاری به خط ثلث آن را تزیین کرده اند.
بر بالای سنگ قبر عطار ستونی سنگی دیده می شود که در قدیم دربین دیوار آجری قرار داشته و امروز این دیوار از بین رفته میباشد.
مساحت آحاد آرامگاه عطار نیشابوری 119 متر مربع و بعدها فضای ذیل سقف سازه که به طور هشت ضلعی درست شده ، به طور تقریبً 6×6 متر میباشد.
در ورودی آرامگاه عطار تا قبل از اینً از جهت مشرق بوده که فعلا به جناح شمالی منتقل گردیده و رفت و آمد از سمت شمال مقبره شکل می‌گیرد.
کف داخلی سازه با سنگ مرمر و کف غرفه های بیرونی با سنگ سپید خلج مشهد مفروش گشته میباشد.
جرزها و کتیبه های بیرون سازه توسط کاشی معرق کاشی کاری گردیده و بدنه غرفه های خارج حرم بوسیله کاشی کاری معقلی تزئین گشته میباشد.
بدنه داخلی مقبره بوسیله اندود گچ و تزئینات گچی بسیار معمولی ای پوشیده گردیده است و جدیداً روی این اندود رنگ روغن زده گردیده است.
در باطن هر حیاط و طاق نما، آغاز تا مسافت 5/1 متری از کف، سنگ مرمر عمل نهاده گردیده است.
بعداز این سنگ ها یک نوار کاشی به طول به طور تقریبً 5/1 متر در باطن قـابی از خشت فعالیت گذا شته گردیده‌است که دارنده نقوش هندسی میباشند.
طاق تراس ها دارنده تزئینات مقرنس کاری در درون و کاشی کاری در نمای فرنگی میباشد .
در طرفین هر حیاط و طاق نما دو فریم مستطیل صورت از بالای تزئینات سنگ مرمر تا سقف گنبد مشاهده میشود که دارنده تزئینات کاشی با نقوش اسلیمی میباشد.
ساقه گنبد آرامگاه عطار نیشابوری نیز نسبتاً بلند و تماماً پوشیده از کاشی میباشد که مشتمل بر نقوش هندسی و کتیبه هایی به خط کوفی بنایی در بعد ها بسیار والا و در مورد فیروزه ای رنگ بوده و. گنبد سازه نیز دارنده تزئینات کاشی با قضیه فیروزه ای و نقوش هندسی میباشد.
گنبد آرامگاه عطار دو پوش بوده و تزئینات داخلی آن از گچ میباشد . دو سنگ قبر سیاه رنگ در سازه دیده می شود که یک کدام از عمودی و دیگری به طور افقی نصب گردیده‌است .
معماری فضای داخلی آرامگاه عطار فضای داخلی آرامگاه چهار پاد شاه نشین دارااست که با سنگ ازاره هایی از متاع بخارا، کاشی کاری های معرق، طاق های خمیده و پوششی از گچ تزیین گردیده است.

آرامگاه عطار نیشابوری بنایی تاریخی میباشد که عمر آن به زمان ی تیموریان بر می شود که‌این سازه در صدر بنایی مختصر و محقر بود که امیر علیشیر نوایی، وزیر نیکو‌کار پاد شاه حسین بایقرا در اواخر زمان ی تیمویان، عمارتی دلگشا بر آرامگاه عطار سازه بنیان و جلوی ویرانی آن را گرفت، که در اواخر زمان محمد علیشاه قاجار، نیرالدوله والی خراسانی امر کرد تا حرم ای بر مزار عطار سازه نمایند که به جهت نابسامانی وضع و اوضاع آن عصر و رجوع و برگشت نیرالدوله به طهران نیمه‌تمام ماند و ظاهرا به عبارتی بنای پیشین بر آرامگاه عطار باقی ماند.

حرم حرم عطار آجری و بی آلایش و فرسوده بود تا اینکه در سال 1314 انجمن اثر ها ملی در پروسه تجدید بنا مبادرت به کاشیکاری و نوسازی کردند حالا آرامگاه عطار در بین باغی خوشگل قرار گرفته و یکی آرامگاه های پر اسم و رسم اهل ایران و جاذبه های بلندتر شهر نیشابور میباشد

آرامگاه کمال الملک که بوسیله معلم هوشنگ سیحون پیاده سازی گردیده در مسافت مقداری ازآرامگاه عطار جای‌دارد پیاده سازی این سازه در هماهنگ شدن با آرامگاه برارزش های فرهنگ وتمدن اهل ایران در این جا تاکید بیشتری داشته میباشد.

مسجد جامع ساوه به طور کاملً از آجر و گل ساخته میباشد که در نوع تشریفات ترحیم مشهد خویش بی سابقه میباشد.
این مسجد مشمول یک صحن و گنبدی در جنوب، دو حیاط، یک مناره، یکسری شبستان، محراب هایی مختلف و کهن با خطوط کوفی و دو محراب از زمان صفویه با خط ثلث میباشد.
مسجد ساوه دارنده شبستان ها و دهلیزهای زیبای آجری میباشد که هر چشمه به پهنا ۵ ٫ ۳ و ارتفاع ۲۰ متر می باشد و از اثر ها سـده ششـم و عصـر سـلجوقیان بـه شـمار می رود.
محراب آن دارنده کتیبه های مختلف عمودی و افقی میباشد که سه جانب آن را فرا گرفته و روی آن سوره هایی از قرآن (سوره قدر، اخلاص، آدینه) به خط ثلث و کوفی گچبری گردیده‌است.
در ضلع غربی دربین شبستانهای این سازه، تراس باشکوه و رفیعی جای‌دارد و در هر جانب این حیاط، حجرهای با درگاه تنگ و کوتاه نمـودار میباشد.
گنبد مسجد جامع ساوه به قطر ۱۴ و طول ۱۷ متر است که ساق یا این که گردنه گنبد ۴ متر طول داراست و تروتمیز به کاشی های معقر هست.
معماری_مسجد_ساوه
فضاهای مسجد ساوه
مسجد جامع ساوه در عصر های متفاوت بوسیله هنرمندان اهل ایران تزئین و بازسازی گردیده، اثری از بنای نخستین مسجد در دوران کنونی باقی نمانده میباشد. مسجد ساوه که به طور کاملً از آجر و گل تشکیل شده از صحن و گنبدی در جنوب، دو حیاط، یک مناره، چندین شبستان، محراب هـای متعـدد و سابق با خطـوط کوفی و دو محراب از عصر صفویه با خط ثلث در زمینی به حجم ۴۲۰۰ متر مربع تشکیل‌شده میباشد. شبسـتان هـا و دهلیزهای زیبای آجـری آن از آثـار سـده ششـم و عصـر سلجوقیان به‌حساب می‌آید. صورت پلان مسجد غیر متقارن می باشد.

تراس ورودی
سردر ورودی مسجد ساوه در چوبی و شیشه های رنگی اش میباشد که در قرن هفتم که‌این مسجد آنقدرها هم تاریخی نبـود، در ورودی و مجموعـه سـرد ، صحیح روبـه روی گنبدخانه قرار داشته و برای پا گذاشتن به صحن مسجد می بایست از یک طاق رفیع و ۲ منـاره در دو طرفش، می گذشتند. ۲ منـاره مسجد جـامع سـاوه، قـدیمی ترین جفت مناره در سردر مساجد خواهند بود.

تراس مسجد ساوه
مسجد جامع ساوه دارنده دو حیاط کلان میباشد که در ضلع جنوبی و غربی ایوان قراردارد. سازندگان این مناطق، نمای بیرونی آن ها را با خشت و به طور کامل هنرمندانـه تزئین کرده اند. پیرامون حیاط ها نیز شبستانها و حجره هایی درست شده که از آنان تحت عنوان معبد و استراحت به کارگیری می‌شد.

دهلیزهـا و راهروهـای بـزرگ، این شبستان ها را به یکدیگر متصل می نماید که هر راهرو با عرضی موازی با ۳ متر و ۵۰۰ سانتی متر و ارتفاع تقریبی ۲۰ متر ایجاد شده است. آجرهای چهارگوش نیـز کف راهروها را فرش کرده و آن را خوشگل و تماشایی ساخته میباشد. در سمت راست حیاط بنا شده در ضلع غربی مسجد، روش پلـه اکوچک و باریک جای‌دارد که درواقع روش ورودی به پشت بام مسجد میباشد شبستان و راهروها نیز پوشیده از سقفی از گنبدی صورت میباشد که با به کارگیری از کاهگل ، سطح بیرونی آنان پوشیده شد‌ه‌است.

محراب

شبستان
این مسجد دارنده سه شبستان هست در جناح شرقی مسجد نیز چندین شبستان تشریفات ترحیم مشهد با طاقهای بلند وجود داراست ودارای طاق نمای محرابی صورت هست در ایـن جناح نیز تغییر تحول و تحولاتی بسیار انجام شده میباشد.

گنبد منزل
گنبد منزل مسجد جامع ساوه با تناسبات معماری اسلامی اهل ایران قرینه سازی و کناره سازی قشنگ به طول حدود ۱۷ متر سازه شده است. تزیینات کاشی کاری ذیل گنبد و برگرداندن آن در پوشش فرنگی زیبایی جلوه خاصی به‌این سازه بخشیده میباشد.

در شهرهای اسلامی مورد نیاز میباشد پر رنگ ترین آرم معنوی شهر مساجد باشند لذا میبایست این بناها آیینه ی آحاد نمای آئین و فرهگ اسلامی را در قالـب بـروز جلوه های بصری از قبیل به کارگیری بیشتر از فرمها و هندسه های منظم و دقت به مرکزیت و رعایت اصل سلسله مراتب و … باشد.

در مساجد مدرن اصل سلسله مراتب و استعمال از هندسه کمتر گزینه دقت قرار گرفته و اعتنا به مساجد سابق از میان رفته میباشد ما می‌توانیم خصوصیت های مورد نیاز برای یک فضای شیخ که عبارتند از داخل گرایی، آهسته قسمت بودن، فضای خلوت و انس با پروردگار و هندسه خاص و هیبت و انتظام در فضاهای مسجد را با الگوبرداری از مساجد تاریخی مانند مسجد ساوه بیشتر جلـوه داده و از آن سود ببریم.

رفتارها و الگوهای معماری قشنگ مسجد جامع ساوه مانند دقت به پایه قبله، مرکزیت، رعایت اصل سلسله مراتب حرکتی، هدایت بشر از روش محورهای فضایی، قرارگیری هندسه در خـدمت جهـت، آرایش و پیرایش هندسه فضاها، دارا بودن کالبدی معمولی، وحدت نصیب بودن، رعایت اصل آسانی و هماهنگی مواد و مصالح و ادغام رنگ و هندسه میباشد.

مساحت بازار کاشان نزدیک به 2600 مترمربع میباشد.
پیاده سازی هنرمندانه جداره ها کف و سقف در بازار کاشان میباشد به نحوی که طریق تشریفات ترحیم مشهد قرارگیری حجره ها، تزئینات، دریچه ها و بازشوها، بدنه سازی و نوع مصالح در بدنه ها، کف و سقف بازار کاشان به شکلی هنرمندانه شم تکان را در بیننده القا می نماید.
ساخت و ساز شم جنبش در بازار کاشان به وسیله نکات معمارانه جان دار در جداره، کف و سقف بازار از مهم‌ترین عناصری میباشند که در بازار کاشان وجود دارااست. و افزون بر آن قابلیت تکان آدم، خودرو و حیوان در بازار و ساخت و ساز احساس پویایی و تکان درین بازار میباشد.
فروغ در معماری بازار کاشان
حضور فعال نور و روشنایی در بازار کاشان که معمار به طوری استادانه آن را در محیط به شغل گرفته میباشد. فروغ به طور بی واسطه و غیرمستقیم فضاها را شامل میشود، فضاهای گشوده منبع فروغ بی واسطه می باشند و فضاهای پیرامون به برکت این منبع از نوروفروغ بدون واسطه منتفع می‌شوند.

فضای کاروان سراها، مکتب و شمار دیگری از فضاها به واسطه داشتن ایوان از فروغ و روشنایی اشباعی برخوردارند و فضای راسته بازار و تیمچه ها نوری موضعی داراست. در راسته بازار کاشان نوروروشنایی موضعی متناسب با معیار جلب اعتنا و ژرف اندیشی موردنیاز خویش را عرضه میکند در مقابل هر حجره دریچه ای فروغ را به تحت می ریزد و عابر در هر یک سری گام جایی را پر‌نور خیس می بیند.

این نور و روشنایی به امداد طول بیشتر اطراف و تقسیمات طاق ها و چاله حجره ها می‌آید و دقت مشتری را به حجره ها جلب می نماید. این ریتم نوروفروغ و سایه عاملی برای جنبش در بازار میگردد.

خلال این تضادومغایرت روشنایی در فضای نصفه بدون‌نور بازار و منبع اشباع نور و روشنایی در اطراف شخص را به تکان وا می‌دارد و بر گوناگون بودن فضاها اشاره می نماید . دیده آدم برای بدون نور و پر‌نور تهیه گردیده تا فقطً نوروفروغ پر‌نور روز، تنوع نورپردازی، حضور فروغ و سایه بر چگونگی فضای بازار افزوده و ناظر را به اندیشه وا داراست.

ضمن این وجود بازشوها و دریچه هایی که جهت معرفی یا این که حتی سنجش فرصت درنظرگرفته شده میباشد، اثر اعتقاد و باور بخشی بر عموم دارا‌هستند . تکرار منظم روز ها یا این که سپری شد فصلها ، به یار و همدم فهم فرصت در بازار سبب و تقویت شم متانت و اعتقاد بخشی دور و بر میشوند.