مجله خبری تشریفات

ستیز با استبداد
محمدحسن آشتیانی در جایگاه رهبری نهضت مقاومت و اعتراض عموم در جریان واگذاری امتیاز انحصاری دخانیات، توتون و تنباکو در باطن و بیرون به یک کمپانی انگلیسی بوسیله ناصرالدین پاد شاه قاجار در هجرت سوم خویش به اروپا، در سال ۱۳۰۶ق،[۱۱] کوشید خلال گوشزد نمودن ضرر‌های اقتصادی این تفاهم نامه، اثرها سوء فرهنگی و اجتماعی آن را به عموم یادآور گردد. این شغل باعث به صدور فتوای تحریم تنباکو از سوی میرزای تشریفات ترحیم مشهد شیرازی شد.

این رخداد به‌این شکل بود که زمانی در رجب ۱۳۰۷ق/فوریه ۱۸۹۰م ناصرالدین فرمان روا قاجار (۱۲۴۷-۱۳۱۳ق/۱۸۳۱-۱۸۹۵م) امتیاز انحصار خریدوفروش توتون و تنباکو را به یک کمپانی انگلیسی بخشید، میرزاحسن به یاروهمدم علمای دارای اعتبار دیگر به مخالفت برخاست. او با سلطان و صدراعظم اعلام کرد‌وگو کرد و خسارت‌های ناشی از اعطای امتیاز را برشمرد، امّا آنها برای شنیدن اینگونه سخنانی گوش شنوا نداشتند.

پس مخالفت ادامه یافت و شغل به صدور حکم تحریم به کار گیری توتون و تنباکو از طرف میرزای شیرازی کشید (ربیع‌الثانی ۱۳۰۹ق/نوامبر ۱۸۹۱م). آشتیانی حکم میرزا را در بین عموم منتشر ایجاد کرد و در تشویق آنها به مخالفت با دخالت کافران در شغل های مسلمان ها، سعی فراوان به فعالیت پیروزی.

زیرا عمل پایداری بالازد، پادشاه‌ طومار‌ای به آشتیانی نوشت و به خشونت از وی خواست که برای کنسل حکم تحریم میرزای شیرازی مبادرت نماید. آشتیانی در پاسخی که برای پاد شاه ارسال کرد، به زیرکی به وی فهماند که‌این شغل از وی ساخته وجود ندارد و حکم میرزای شیرازی، تاوقتی‌که امتیاز به کلی کنسل نشود، به قوت خویش باقی خواهد ماند؛ و نیز پادشاه را متوجه کرد که عموم از دخالت بیگانگان در کارها سرزمین، منزجر گردیده‌اند.

ناصرالدین پاد شاه قاجار ابتدا از درِ ملایمت درآمد، البته مقداری آنگاه به خشونت گرایید و از آشتیانی خواست که فی مابین خروج از طهران و کشیدن علنی قلیان، یک کدام از را برگزیند و وی خروج از طهران را برگزید. همگی علمای بلندمرتبه طهران خویش را مهیا ساختند تا همپا آشتیانی پایتخت را رخنه‌ نمایند. عموم باخبر شدند و شوریدند و به کاخ سلطنتی حمله بردند که درنتیجه ۳۰ بدن از آنها کشته و زخمی شدند؛ ولی توانستند از خروج آشتیانی از شهر دوری نمایند. عاقبت ناصرالدین‌پادشاه تسلیم شد و امتیاز کنسل شوید.

بعداز کنسل امتیاز داخلی و فرنگی، امین السلطان از میرزای آشتیانی حکم تایید صلاحیت را میخواهد که وی در پاسخ میگوید: « اوضاع و احوالِ این حکم از اینجانب وجود ندارد، تا رفعِ آن از اینجانب و به دست اینجانب باشد. بازداشتن این حکم از حضرت حجت‌الاسلام (میرزای شیرازی) بوده، رفع این نهی کردن نیز موکول به جناب وی میباشد ».[۱۲]

فرزندان
محمدحسن آشتیانی چهار پسر و یک دختر داشت:

مرتضی آشتیانی (متوفی ۱۳۶۵ق) که در بعدازظهر خویش از فقها و مدرسان گران قدر ناحیههای علمیه بود و در موضوع خزانه روس و حوادثی که منتهی به کنسل امتیاز آن شد، نقش بسزایی داشت و در حرکت مشروطیت نیز کمپانی داشت. او مثلا علمایی بود که در بقاع عبدالعظیم حسنی متحصن شد.
مصطفی آشتیانی ملقب به «افتخارالعلماء» (مقتـول ۱۳۲۷ق/۱۹۰۹م) مُتَخلِّص به صَهْبا که در حرکت مخالفت با موسیو نوز بلژیکی نقش به‌سزایی داشت و در قیام مشروطیت در صف عموم قرار داشت و در تاریخ ۱۳۲۷ق در سن ۴۲ سالگی در منزلش بنا شده در جوار مقبره عبدالعظیم حسنی ترور شد.
میرزاهاشم آشتیانی (درگذشت: ۱۳۲۸ش.) که در زمان‌های سوم تا هشتم مجلس شورای ملی به نمایندگی تعیین شوید و نزدیک به سال ۱۳۷۸ق. در سن ۷۸ سالگی از جهان رفت.
میرزا احمد آشتیانی (۱۳۰۰ـ۱۳۵۹ق) متخلص به «واله» از حکماء و فقهای متبحر طهران بود که در فوت‌و‌فن گوناگون مجموعا ۶۲ نوشتن از وی مانده‌میباشد. او هنگام وفات، متصدی مکتب علمیه مروی بود.
آقا زاده خانم که نامش فاطمه بود و به همسری عموزاده خویش میرزا جعفر، پر اسم و رسم به میرزا خرد آشتیانی درآمد و میرزا مهدی آشتیانی فرزند اوست.

ستیز با استبداد
محمدحسن آشتیانی در جایگاه رهبری نهضت مقاومت و اعتراض عموم در جریان واگذاری امتیاز انحصاری دخانیات، توتون و تنباکو در باطن و بیرون به یک کمپانی انگلیسی بوسیله ناصرالدین پاد شاه قاجار در هجرت سوم خویش به اروپا، در سال ۱۳۰۶ق،[۱۱] کوشید خلال گوشزد نمودن ضرر‌های اقتصادی این تفاهم نامه، اثرها سوء فرهنگی و اجتماعی آن را به عموم یادآور گردد. این شغل باعث به صدور فتوای تحریم تنباکو از سوی میرزای تشریفات ترحیم مشهد شیرازی شد.

این رخداد به‌این شکل بود که زمانی در رجب ۱۳۰۷ق/فوریه ۱۸۹۰م ناصرالدین فرمان روا قاجار (۱۲۴۷-۱۳۱۳ق/۱۸۳۱-۱۸۹۵م) امتیاز انحصار خریدوفروش توتون و تنباکو را به یک کمپانی انگلیسی بخشید، میرزاحسن به یاروهمدم علمای دارای اعتبار دیگر به مخالفت برخاست. او با سلطان و صدراعظم اعلام کرد‌وگو کرد و خسارت‌های ناشی از اعطای امتیاز را برشمرد، امّا آنها برای شنیدن اینگونه سخنانی گوش شنوا نداشتند.

پس مخالفت ادامه یافت و شغل به صدور حکم تحریم به کار گیری توتون و تنباکو از طرف میرزای شیرازی کشید (ربیع‌الثانی ۱۳۰۹ق/نوامبر ۱۸۹۱م). آشتیانی حکم میرزا را در بین عموم منتشر ایجاد کرد و در تشویق آنها به مخالفت با دخالت کافران در شغل های مسلمان ها، سعی فراوان به فعالیت پیروزی.

زیرا عمل پایداری بالازد، پادشاه‌ طومار‌ای به آشتیانی نوشت و به خشونت از وی خواست که برای کنسل حکم تحریم میرزای شیرازی مبادرت نماید. آشتیانی در پاسخی که برای پاد شاه ارسال کرد، به زیرکی به وی فهماند که‌این شغل از وی ساخته وجود ندارد و حکم میرزای شیرازی، تاوقتی‌که امتیاز به کلی کنسل نشود، به قوت خویش باقی خواهد ماند؛ و نیز پادشاه را متوجه کرد که عموم از دخالت بیگانگان در کارها سرزمین، منزجر گردیده‌اند.

ناصرالدین پاد شاه قاجار ابتدا از درِ ملایمت درآمد، البته مقداری آنگاه به خشونت گرایید و از آشتیانی خواست که فی مابین خروج از طهران و کشیدن علنی قلیان، یک کدام از را برگزیند و وی خروج از طهران را برگزید. همگی علمای بلندمرتبه طهران خویش را مهیا ساختند تا همپا آشتیانی پایتخت را رخنه‌ نمایند. عموم باخبر شدند و شوریدند و به کاخ سلطنتی حمله بردند که درنتیجه ۳۰ بدن از آنها کشته و زخمی شدند؛ ولی توانستند از خروج آشتیانی از شهر دوری نمایند. عاقبت ناصرالدین‌پادشاه تسلیم شد و امتیاز کنسل شوید.

بعداز کنسل امتیاز داخلی و فرنگی، امین السلطان از میرزای آشتیانی حکم تایید صلاحیت را میخواهد که وی در پاسخ میگوید: « اوضاع و احوالِ این حکم از اینجانب وجود ندارد، تا رفعِ آن از اینجانب و به دست اینجانب باشد. بازداشتن این حکم از حضرت حجت‌الاسلام (میرزای شیرازی) بوده، رفع این نهی کردن نیز موکول به جناب وی میباشد ».[۱۲]

فرزندان
محمدحسن آشتیانی چهار پسر و یک دختر داشت:

مرتضی آشتیانی (متوفی ۱۳۶۵ق) که در بعدازظهر خویش از فقها و مدرسان گران قدر ناحیههای علمیه بود و در موضوع خزانه روس و حوادثی که منتهی به کنسل امتیاز آن شد، نقش بسزایی داشت و در حرکت مشروطیت نیز کمپانی داشت. او مثلا علمایی بود که در بقاع عبدالعظیم حسنی متحصن شد.
مصطفی آشتیانی ملقب به «افتخارالعلماء» (مقتـول ۱۳۲۷ق/۱۹۰۹م) مُتَخلِّص به صَهْبا که در حرکت مخالفت با موسیو نوز بلژیکی نقش به‌سزایی داشت و در قیام مشروطیت در صف عموم قرار داشت و در تاریخ ۱۳۲۷ق در سن ۴۲ سالگی در منزلش بنا شده در جوار مقبره عبدالعظیم حسنی ترور شد.
میرزاهاشم آشتیانی (درگذشت: ۱۳۲۸ش.) که در زمان‌های سوم تا هشتم مجلس شورای ملی به نمایندگی تعیین شوید و نزدیک به سال ۱۳۷۸ق. در سن ۷۸ سالگی از جهان رفت.
میرزا احمد آشتیانی (۱۳۰۰ـ۱۳۵۹ق) متخلص به «واله» از حکماء و فقهای متبحر طهران بود که در فوت‌و‌فن گوناگون مجموعا ۶۲ نوشتن از وی مانده‌میباشد. او هنگام وفات، متصدی مکتب علمیه مروی بود.
آقا زاده خانم که نامش فاطمه بود و به همسری عموزاده خویش میرزا جعفر، پر اسم و رسم به میرزا خرد آشتیانی درآمد و میرزا مهدی آشتیانی فرزند اوست.