مجله خبری تشریفات

نظرها گوناگون درباره کیفیت رجعت
به‌گفته روحانی اثرگذار، امامیه اساسا اطمینان به رجعت واقعه‌حیث دارا هستند؛ ولی در معنی و کیفیت آن ایده ها مختلفی دارا هستند.[۲۰] سید عبدالله شبر گفته میباشد اطمینان به اصل رجعت واجب میباشد؛ ولی به جزئیات و کیفیت آن دانش نداریم و دانش به آن نزد خداوند و اولیائش میباشد.[۲۱] بعضی محدثان و متکلمان بر این باورند که در رجعت به‌مانند قیامت، خداوند تن مردگان را از قبر، زنده کرده و محشور می‌گرداند.[۲۲] مرتضی مطهری در ذکر طریقه نتیجه کاشانی، در باب کیفیت رجعت، گفته میباشد که از حیث او رجعت به این مضمون‌ وجود ندارد که فوت شده ها با به عبارتی تن‌های عنصری‌شان که در عالم بوده‌اند به‌این عالم رجعت می‌نمایند؛ بلکه رجوع ارواح آن ها در جسم رقیق و شبح‌سیرتکامل مانند آنچه اهل مکاشفه ادعای رؤیت آن را دارا هستند، تشریفات ترحیم مشهد خواهد بود.[۲۳]

امام خمینی این نظر را دارد که نفوس رجعت‌کنندگان، تن مُلکی (تن دنیایی) ساخت‌و‌ساز می‌نمایند و با به عبارتی تن‌های ملکی به دار عالم رجوع می‌نمایند.[۲۴] محمدعلی فرمانروا‌آبادی، رجعت به عالم را با تن مثالی یا این که برزخی دانسته میباشد.[۲۵] محمدباقر بهبودی (۱۳۰۷-۱۳۹۳ش)، مصحح شیعه، بر این حیث میباشد که رجعت، مشهود همگان وجود ندارد و تصویر آن براساس برخواستن از گور، برداشتی عامیانه میباشد که با منطق قرآن و عقل سازش ندارد. وی این نظر را دارد رجعت اشخاص آدم، بر شالوده همین نظام جانور تکوینی میباشد که بشر‌ها یعنی نطفه‌های بشری از صُلب پدران وارد رحمِ مادر‌ها شوند و پس از به دنیاآمدن، خاطره پیشین ها را از خاطر ببرند.[۲۶]

برخی عالمان نیز روایاتی که در امر رجعت وارداتی را به تأویل برده و گفته‌اند خواسته از رجعت، رجوع امامان شیعه(ع) با جسم‌هایشان به دار جهان وجود ندارد؛ بلکه هدف این میباشد که در بعدازظهر ظهور حضرت مهدی(ع)، دولت‌های آنها، ضوابط و دستور و نهی‌هایشان، رجوع می‌نماید.[۲۷] سید مرتضی این بینش را به جمع اندکی از امامیه نسبت داده و آن را ردّ نموده است.[۲۸]

فرصت رجعت
از لحاظ بیشتر عالمان امامیه رجعت با قیام و ظهور حضرت مهدی(ع)، مرتبط میباشد، البته درباره فرصت وقوع آن ایده ها مختلفی وجود دارااست.[۲۹] بیشتر عالمان، رجعت را مقارن با قیام و ظهور حضرت مهدی(ع) دانسته‌اند.[۳۰]

روضه خوان اثرگذار در کتاب الارشاد، رجعت را از علامت‌های ظهور دانسته میباشد.[۳۱] با این هم اکنون بعضا پژوهشگران از روایاتی که در آن رجعت‌های زیادی برای امام علی(ع) مذکور،[۳۲] اینگونه برداشت کرده‌اند که رجعت بعداز ظهور حضرت مهدی(ع) صورت می دهد.[۳۳] در روایتی به رجعت امام حسین(ع) قبل از ظهور حضرت مهدی(ع)، اشاره گردیده‌است.[۳۴] در داستان دیگری، رجعت امام حسین(ع)، بعداز وفات حضرت مهدی(ع)، گزارش شد‌ه‌است.[۳۵]

در تعبیر قمی روایتی از امام علی(ع) بیان شده که زمانی فرستاده(ص) عموم را از اتفاق ها رجعت مطلع کرد، از او درباره مجال آن پرسیدند و خدا آیه ۲۵ سوره جن «قُلْ إِنْ أَدْرِی أَ قَرِیبٌ ما تُوعَدُونَ أَمْ یَجْعَلُ لَهُ رَبِّی أَمَداً؛ بگو اینجانب نمی‌دانم آنچه به شما وعده داده گردیده مجاورت میباشد یا این که پروردگارم وقتی برای آن قرار می دهد؟» را به وی وحی کرد.[۳۶] بعضا با استناد بدین داستان بر این باورند که فرصت رجعت بر کسی مشخص وجود ندارد و دانش آن نزد معبود میباشد.[مستلزم منبع]

رجعت‌کنندگان
در احادیث از اشخاص متعددی تحت عنوان رجعت‌کنندگان حافظه گردیده‌است:[۳۷]

امامان شیعه: بر شالوده روایتی از امام راستگو(ع)، او‌لین هر که رجعت می‌نماید امام حسین(ع) میباشد و به‌زمان چهل سال بر روی زمین حکومت می‌نماید.[۳۸] همینطور قصه‌هایی درباره رجعت نبی(ص)، امام علی(ع)[۳۹] و بقیه امامان شیعه[۴۰] نقل شد‌ه‌است.
اصحاب امامان: به نقل از بعضی احادیث، گروهی از اصحاب امامان معصوم(ع) و شیعه ها آنها نیز رجعت می‌نمایند.[۴۱] در بعضی احادیث سلمان، مقداد، ابودجانه انصاری و صاحب و مالک اشتر از رجعت‌کنندگان شمرده گردیده‌اند.[۴۲] همینطور در روایتی بیان شده که ۷۰ نفر از یاران امام حسین(ع)، همپا او رجعت می‌نمایند.[۴۳]
اقوام پیامبران: برپایه برخی احادیث گروهی از مؤمنان فامیل حضرت موسی، اصحاب کهف، یوشع و مؤمن آل فرعون، از رجعت‌کنندگان به شمار می روند.[۴۴]
شهیدان و مؤمنان: در بعضا احادیث، شهداء و مؤمنان به عنوان مثال رجعت‌کنندگان، معرفی گردیده‌اند.[۴۵]
زنان مؤمن: در روایتی ۱۳ نفر از زنان مانند ام ایمن، حبابه والبیه، سمیه مامان عمار یاسر، زبیده، ام سعید حنفیه و صیانة ماشطة رجعت می‌نمایند.[۴۶]
معاندان اهل‌بیت(ع) معاندان پیامبران و منافقان برای مثال افرادی‌اند که سازه بر احادیث، رجعت می‌نمایند و از آنها انتقام گرفته می‌گردد.[۴۷]

نظرها گوناگون درباره کیفیت رجعت
به‌گفته روحانی اثرگذار، امامیه اساسا اطمینان به رجعت واقعه‌حیث دارا هستند؛ ولی در معنی و کیفیت آن ایده ها مختلفی دارا هستند.[۲۰] سید عبدالله شبر گفته میباشد اطمینان به اصل رجعت واجب میباشد؛ ولی به جزئیات و کیفیت آن دانش نداریم و دانش به آن نزد خداوند و اولیائش میباشد.[۲۱] بعضی محدثان و متکلمان بر این باورند که در رجعت به‌مانند قیامت، خداوند تن مردگان را از قبر، زنده کرده و محشور می‌گرداند.[۲۲] مرتضی مطهری در ذکر طریقه نتیجه کاشانی، در باب کیفیت رجعت، گفته میباشد که از حیث او رجعت به این مضمون‌ وجود ندارد که فوت شده ها با به عبارتی تن‌های عنصری‌شان که در عالم بوده‌اند به‌این عالم رجعت می‌نمایند؛ بلکه رجوع ارواح آن ها در جسم رقیق و شبح‌سیرتکامل مانند آنچه اهل مکاشفه ادعای رؤیت آن را دارا هستند، تشریفات ترحیم مشهد خواهد بود.[۲۳]

امام خمینی این نظر را دارد که نفوس رجعت‌کنندگان، تن مُلکی (تن دنیایی) ساخت‌و‌ساز می‌نمایند و با به عبارتی تن‌های ملکی به دار عالم رجوع می‌نمایند.[۲۴] محمدعلی فرمانروا‌آبادی، رجعت به عالم را با تن مثالی یا این که برزخی دانسته میباشد.[۲۵] محمدباقر بهبودی (۱۳۰۷-۱۳۹۳ش)، مصحح شیعه، بر این حیث میباشد که رجعت، مشهود همگان وجود ندارد و تصویر آن براساس برخواستن از گور، برداشتی عامیانه میباشد که با منطق قرآن و عقل سازش ندارد. وی این نظر را دارد رجعت اشخاص آدم، بر شالوده همین نظام جانور تکوینی میباشد که بشر‌ها یعنی نطفه‌های بشری از صُلب پدران وارد رحمِ مادر‌ها شوند و پس از به دنیاآمدن، خاطره پیشین ها را از خاطر ببرند.[۲۶]

برخی عالمان نیز روایاتی که در امر رجعت وارداتی را به تأویل برده و گفته‌اند خواسته از رجعت، رجوع امامان شیعه(ع) با جسم‌هایشان به دار جهان وجود ندارد؛ بلکه هدف این میباشد که در بعدازظهر ظهور حضرت مهدی(ع)، دولت‌های آنها، ضوابط و دستور و نهی‌هایشان، رجوع می‌نماید.[۲۷] سید مرتضی این بینش را به جمع اندکی از امامیه نسبت داده و آن را ردّ نموده است.[۲۸]

فرصت رجعت
از لحاظ بیشتر عالمان امامیه رجعت با قیام و ظهور حضرت مهدی(ع)، مرتبط میباشد، البته درباره فرصت وقوع آن ایده ها مختلفی وجود دارااست.[۲۹] بیشتر عالمان، رجعت را مقارن با قیام و ظهور حضرت مهدی(ع) دانسته‌اند.[۳۰]

روضه خوان اثرگذار در کتاب الارشاد، رجعت را از علامت‌های ظهور دانسته میباشد.[۳۱] با این هم اکنون بعضا پژوهشگران از روایاتی که در آن رجعت‌های زیادی برای امام علی(ع) مذکور،[۳۲] اینگونه برداشت کرده‌اند که رجعت بعداز ظهور حضرت مهدی(ع) صورت می دهد.[۳۳] در روایتی به رجعت امام حسین(ع) قبل از ظهور حضرت مهدی(ع)، اشاره گردیده‌است.[۳۴] در داستان دیگری، رجعت امام حسین(ع)، بعداز وفات حضرت مهدی(ع)، گزارش شد‌ه‌است.[۳۵]

در تعبیر قمی روایتی از امام علی(ع) بیان شده که زمانی فرستاده(ص) عموم را از اتفاق ها رجعت مطلع کرد، از او درباره مجال آن پرسیدند و خدا آیه ۲۵ سوره جن «قُلْ إِنْ أَدْرِی أَ قَرِیبٌ ما تُوعَدُونَ أَمْ یَجْعَلُ لَهُ رَبِّی أَمَداً؛ بگو اینجانب نمی‌دانم آنچه به شما وعده داده گردیده مجاورت میباشد یا این که پروردگارم وقتی برای آن قرار می دهد؟» را به وی وحی کرد.[۳۶] بعضا با استناد بدین داستان بر این باورند که فرصت رجعت بر کسی مشخص وجود ندارد و دانش آن نزد معبود میباشد.[مستلزم منبع]

رجعت‌کنندگان
در احادیث از اشخاص متعددی تحت عنوان رجعت‌کنندگان حافظه گردیده‌است:[۳۷]

امامان شیعه: بر شالوده روایتی از امام راستگو(ع)، او‌لین هر که رجعت می‌نماید امام حسین(ع) میباشد و به‌زمان چهل سال بر روی زمین حکومت می‌نماید.[۳۸] همینطور قصه‌هایی درباره رجعت نبی(ص)، امام علی(ع)[۳۹] و بقیه امامان شیعه[۴۰] نقل شد‌ه‌است.
اصحاب امامان: به نقل از بعضی احادیث، گروهی از اصحاب امامان معصوم(ع) و شیعه ها آنها نیز رجعت می‌نمایند.[۴۱] در بعضی احادیث سلمان، مقداد، ابودجانه انصاری و صاحب و مالک اشتر از رجعت‌کنندگان شمرده گردیده‌اند.[۴۲] همینطور در روایتی بیان شده که ۷۰ نفر از یاران امام حسین(ع)، همپا او رجعت می‌نمایند.[۴۳]
اقوام پیامبران: برپایه برخی احادیث گروهی از مؤمنان فامیل حضرت موسی، اصحاب کهف، یوشع و مؤمن آل فرعون، از رجعت‌کنندگان به شمار می روند.[۴۴]
شهیدان و مؤمنان: در بعضا احادیث، شهداء و مؤمنان به عنوان مثال رجعت‌کنندگان، معرفی گردیده‌اند.[۴۵]
زنان مؤمن: در روایتی ۱۳ نفر از زنان مانند ام ایمن، حبابه والبیه، سمیه مامان عمار یاسر، زبیده، ام سعید حنفیه و صیانة ماشطة رجعت می‌نمایند.[۴۶]
معاندان اهل‌بیت(ع) معاندان پیامبران و منافقان برای مثال افرادی‌اند که سازه بر احادیث، رجعت می‌نمایند و از آنها انتقام گرفته می‌گردد.[۴۷]