مجله خبری تشریفات

فضیلت ها قرآنی
فرستاده اکرم(ص):
«ابْنَتِي‏ فَاطِمَةُ فَإِنَّهَا سَيِّدَةُ نِسَاءِ الْعَالَمِينَ‏ مِنَ الْأَوَّلِينَ وَ الْآخِرِينَ وَ هِيَ بَضْعَةٌ مِنِّي وَ هِيَ نُورُ عَيْنِي وَ هِيَ ثَمَرَةُ فُؤَادِي وَ هِيَ رُوحِيَ الَّتِي بَيْنَ جَنْبَيَّ وَ هِيَ الْحَوْرَاءُ الْإِنْسِيَّة»
دخترم فاطمه، سرور بانوان فقید از او‌لین تا واپسین میباشد، وی پاره بدن اینجانب، روشنایی دو چشمانم،‌ میوه قلب و روح اینجانب میباشد؛ وی حوراء انسیه تشریفات ترحیم مشهد میباشد.»[۱۴]

فضیلت ها قرآنی، مواقعی از فضیلت ها حضرت زهرا(س) میباشد که به‌اطمینان شیعه‌ها منشأ قرآنی داراست و اشاره به آیاتی میباشد که بر فضیلت و منقبت او دلالت می‌نمایند.[۱۵] برخی از این فضیلت ها عبارتند از:

عصمت و عصمت و طهارت براساس آیه پاکسازی: بنابر احادیث شیعه[۱۶] و اهل‌سنت،[۱۷] مصداق اهل‌بیت(ع) در آیه پاکسازی که به عزم پروردگار بر عصمت و طهارت اهل‌بیت(ع) از رجس و زشتی اشاره داراست، اصحاب کساء می باشند و حضرت زهرا(س) یک کدام از آن ها میباشد. گروهی از علمای شیعه برای ثابت پاکی حضرت فاطمه(س) بدین آیه استناد کرده‌اند.[۱۸]
صرفا زن برگزیده در ماجرای مباهله: بر محور نگرش مفسران شیعه[۱۹] و اهل‌سنت،[۲۰] آیه مباهله در ماجرای مباهله رسول(ص)‌ با مسیحیان نجران، در حق اصحاب کساء نازل گردیده و خواسته از «نساءنا» در آن آیه، حضرت زهرا(س) میباشد. طبرسی، مولف تعبیر و تفسیر مجمع البیان، دراین مورد ادعای اجماع کرده و آیه مباهله را استدلال برتری حضرت فاطمه(س)‌ بر تک تک زنان دانسته میباشد.[۲۱] جارالله زمخشری، از پژوهشگران اهل‌سنت، نیز آیه مباهله را توانا‌ترین ادله بر فضیلت و برتری اصحاب کساء دانسته میباشد.[۲۲][یادداشت ۱]
مصداق نیکوکاران در آیه اطعام: مبتنی بر آیه اطعام، نیکوکاران عده ای‌اند که با آنکه خودشان به خوراک نیاز دارا هستند آن را به‌خیال پروردگار به مسکین، یتیم و اسیر می دهند.[۲۳] بنابر احادیث، این آیه درباره عفو و بخشش امام علی(ع) و حضرت زهرا(س) نازل شد.[۲۴] طبق روایات، علی(ع) و فاطمه(س) به‌خیال و خاطر شفای حسنین(ع) سه روز روزه گرفتند و هر سه روز هنگام افطار با اینکه خویش گرسنه بودند، غذای خویش را به مسکین و یتیم و اسیر بخشیدند.[۲۵]
وجوب محبت در آیه مودت: در آیه مودت، مزد رسالت رسول(ص) «مودت قربی» اورده شده میباشد. به‌گفته مکارم شیرازی، مفسر قرآن،‌ مودت قربی از دید تک تک مفسران شیعه، محبت به اهل‌بیت نبی(ص) میباشد[۲۶] و بر محور منابع روایی شیعه[۲۷] و اهل‌سنت[۲۸] از رسول(ص) گفته شده که خواسته از القربی، علی، فاطمه، حسن و حسین میباشند. به‌گفته فخر رازی، از عالمان اهل‌سنت در قرن ششم قمری، آیه مودت دلالت بر وجوب محبت و تعظیم علی و فاطمه و حسنین دارااست.[۲۹]
استمرار نسل نبی به‌واسطه فاطمه (فاطمه مصداق کوثر): یکی تفسیرهای کوثر (به‌معنای نه فراوان) در سوره کوثر، کثرت نسل و ذریه فرستاده(ص) میباشد که با واسطه حضرت فاطمه(س) بوده میباشد.[۳۰] بنابه گفته ناصر مکارم شیرازی در تعبیر و تفسیر مثال، بخش اعظمی از علمای شیعه یکی‌از پر‌نور‌ترین مصداق‌های کوثر را حضرت فاطمه(س) دانسته‌اند.[۳۱]
از مصداق‌های ودیعه الهی: بر مبنا بعضی احادیث، فاطمه(س) در کنار چهارده معصوم(ع)، یکی‌از مصداق‌های سپرده الهی در آیه سپرده میباشد که افق‌ها و زمین و کوه‌ها از تایید آن سرباز زده‌اند.[۳۲]
از مصادیق لغت ها الهی: مطابق احادیث، حضرت زهرا(ع) از مصداق‌های «لغت ها الهی» در آیه توبه میباشد که حضرت انسان(ع) بعداز اخراج از پردیس، با توسل به آن کلمه ها، توبه کرد و پروردگار توبه اورا عهده دار شد.[۳۳]
‌ شاخه درخت تمیز: در آیه ۲۴ سوره ابراهیم، واژه طیبه به شجره طیبه (درخت منزه) تشبیه گردیده که اصل آن در زمین و شاخه‌های آن بر فراز عرش میباشد. مبتنی بر بعضی احادیث، آن درخت تمیز نبی(ص) میباشد، علی(ع) شاخهٔ مهم، فاطمه شاخهٔ فرعی، و ائمه میوه‌های آن میباشند.[۳۴]
‌ مصداق مشکات در آیه روشنایی: بر پایه ی آیه روشنایی، نور و روشنایی خدا به چراغدانی تشبیه شد‌ه‌است که چراغی در آن میباشد و آن لامپ در حبابی روشن مانند ستاره‌ای درخشنده قرار گرفته و با روغنی از درخت زیتون افروخته گردیده‌است.[۳۵] در بعضا احادیث،‌ فاطمه(س) چراغدان و ستاره‌ای براق میان زنان دانا دانسته شد‌ه‌است.[۳۶]
مصداق شب قدر: در برخی احادیث آمده میباشد که فاطمه مصداق شب قدر در آیه اولیه سوره قدر و آیه سوم سوره دخان میباشد[۳۷] و هر که اورا بی نقص بشناسد، شب قدر را فهم نموده است.[۳۸] یک کدام از مواقعی[یادداشت ۲] که در تشبیه فاطمه(س) به شب قدر اورده شده این میباشد که همان گونه که واقعیت شب قدر جز برای فرستاده(ص) و اولیاء‌ الهی ناشناخته میباشد، فاطمه(س) را نیز کسی جز نبی و امامان(ع) نشناخته و به مقامات و کمالاتش دست نخواهند یافت.[۳۹]
محمدحسین غروی اصفهانی
لیله قدر اولیا، نوروفروغ نهار اصفیا
صبح جمال وی طلوع از آسمان علا نماید
بضعه سید آدم، ام ائمه غرر
که می باشد جز وی که همسری با شَه «لافتی» نماید
وحی و نُبوتش نَسَب، جود و فُتُوَّتش حَسَب
ماجرا‌ای از مروتش سوره هل اتی نماید[۴۰]

حسن حسن‌زاده آملی
امام راست گو آن قرآن ناطق
یک کدام از تعبیر و تفسیر همانند صبح راستگو
بفرموده میباشد و بشنو ای دل باخبر
که لیله فاطمه میباشد و قدر الله
چو عرفانش بحق شوید نتیجه ها
به درک شب قدرید نائل
نزول یازده قرآن ناطق
در آن یک لیلة القدر میباشد راستگو
چنان‌که روز رمزی از ظهور میباشد
ظهور میباشد هر کجا مصباح نوروفروغ میباشد
شب قدر اندر این نشاه نمودی
بود از لیلة القدر افزایشی
چو ظلی روز اینجا ایام را میباشد
که یوم‌الله یوم القدر اینجا میباشد
مر انسانی که باشد کون جامع
شب قدر میباشد و یوم‌الله واقع[۴۱]

فضیلت ها قرآنی
فرستاده اکرم(ص):
«ابْنَتِي‏ فَاطِمَةُ فَإِنَّهَا سَيِّدَةُ نِسَاءِ الْعَالَمِينَ‏ مِنَ الْأَوَّلِينَ وَ الْآخِرِينَ وَ هِيَ بَضْعَةٌ مِنِّي وَ هِيَ نُورُ عَيْنِي وَ هِيَ ثَمَرَةُ فُؤَادِي وَ هِيَ رُوحِيَ الَّتِي بَيْنَ جَنْبَيَّ وَ هِيَ الْحَوْرَاءُ الْإِنْسِيَّة»
دخترم فاطمه، سرور بانوان فقید از او‌لین تا واپسین میباشد، وی پاره بدن اینجانب، روشنایی دو چشمانم،‌ میوه قلب و روح اینجانب میباشد؛ وی حوراء انسیه تشریفات ترحیم مشهد میباشد.»[۱۴]

فضیلت ها قرآنی، مواقعی از فضیلت ها حضرت زهرا(س) میباشد که به‌اطمینان شیعه‌ها منشأ قرآنی داراست و اشاره به آیاتی میباشد که بر فضیلت و منقبت او دلالت می‌نمایند.[۱۵] برخی از این فضیلت ها عبارتند از:

عصمت و عصمت و طهارت براساس آیه پاکسازی: بنابر احادیث شیعه[۱۶] و اهل‌سنت،[۱۷] مصداق اهل‌بیت(ع) در آیه پاکسازی که به عزم پروردگار بر عصمت و طهارت اهل‌بیت(ع) از رجس و زشتی اشاره داراست، اصحاب کساء می باشند و حضرت زهرا(س) یک کدام از آن ها میباشد. گروهی از علمای شیعه برای ثابت پاکی حضرت فاطمه(س) بدین آیه استناد کرده‌اند.[۱۸]
صرفا زن برگزیده در ماجرای مباهله: بر محور نگرش مفسران شیعه[۱۹] و اهل‌سنت،[۲۰] آیه مباهله در ماجرای مباهله رسول(ص)‌ با مسیحیان نجران، در حق اصحاب کساء نازل گردیده و خواسته از «نساءنا» در آن آیه، حضرت زهرا(س) میباشد. طبرسی، مولف تعبیر و تفسیر مجمع البیان، دراین مورد ادعای اجماع کرده و آیه مباهله را استدلال برتری حضرت فاطمه(س)‌ بر تک تک زنان دانسته میباشد.[۲۱] جارالله زمخشری، از پژوهشگران اهل‌سنت، نیز آیه مباهله را توانا‌ترین ادله بر فضیلت و برتری اصحاب کساء دانسته میباشد.[۲۲][یادداشت ۱]
مصداق نیکوکاران در آیه اطعام: مبتنی بر آیه اطعام، نیکوکاران عده ای‌اند که با آنکه خودشان به خوراک نیاز دارا هستند آن را به‌خیال پروردگار به مسکین، یتیم و اسیر می دهند.[۲۳] بنابر احادیث، این آیه درباره عفو و بخشش امام علی(ع) و حضرت زهرا(س) نازل شد.[۲۴] طبق روایات، علی(ع) و فاطمه(س) به‌خیال و خاطر شفای حسنین(ع) سه روز روزه گرفتند و هر سه روز هنگام افطار با اینکه خویش گرسنه بودند، غذای خویش را به مسکین و یتیم و اسیر بخشیدند.[۲۵]
وجوب محبت در آیه مودت: در آیه مودت، مزد رسالت رسول(ص) «مودت قربی» اورده شده میباشد. به‌گفته مکارم شیرازی، مفسر قرآن،‌ مودت قربی از دید تک تک مفسران شیعه، محبت به اهل‌بیت نبی(ص) میباشد[۲۶] و بر محور منابع روایی شیعه[۲۷] و اهل‌سنت[۲۸] از رسول(ص) گفته شده که خواسته از القربی، علی، فاطمه، حسن و حسین میباشند. به‌گفته فخر رازی، از عالمان اهل‌سنت در قرن ششم قمری، آیه مودت دلالت بر وجوب محبت و تعظیم علی و فاطمه و حسنین دارااست.[۲۹]
استمرار نسل نبی به‌واسطه فاطمه (فاطمه مصداق کوثر): یکی تفسیرهای کوثر (به‌معنای نه فراوان) در سوره کوثر، کثرت نسل و ذریه فرستاده(ص) میباشد که با واسطه حضرت فاطمه(س) بوده میباشد.[۳۰] بنابه گفته ناصر مکارم شیرازی در تعبیر و تفسیر مثال، بخش اعظمی از علمای شیعه یکی‌از پر‌نور‌ترین مصداق‌های کوثر را حضرت فاطمه(س) دانسته‌اند.[۳۱]
از مصداق‌های ودیعه الهی: بر مبنا بعضی احادیث، فاطمه(س) در کنار چهارده معصوم(ع)، یکی‌از مصداق‌های سپرده الهی در آیه سپرده میباشد که افق‌ها و زمین و کوه‌ها از تایید آن سرباز زده‌اند.[۳۲]
از مصادیق لغت ها الهی: مطابق احادیث، حضرت زهرا(ع) از مصداق‌های «لغت ها الهی» در آیه توبه میباشد که حضرت انسان(ع) بعداز اخراج از پردیس، با توسل به آن کلمه ها، توبه کرد و پروردگار توبه اورا عهده دار شد.[۳۳]
‌ شاخه درخت تمیز: در آیه ۲۴ سوره ابراهیم، واژه طیبه به شجره طیبه (درخت منزه) تشبیه گردیده که اصل آن در زمین و شاخه‌های آن بر فراز عرش میباشد. مبتنی بر بعضی احادیث، آن درخت تمیز نبی(ص) میباشد، علی(ع) شاخهٔ مهم، فاطمه شاخهٔ فرعی، و ائمه میوه‌های آن میباشند.[۳۴]
‌ مصداق مشکات در آیه روشنایی: بر پایه ی آیه روشنایی، نور و روشنایی خدا به چراغدانی تشبیه شد‌ه‌است که چراغی در آن میباشد و آن لامپ در حبابی روشن مانند ستاره‌ای درخشنده قرار گرفته و با روغنی از درخت زیتون افروخته گردیده‌است.[۳۵] در بعضا احادیث،‌ فاطمه(س) چراغدان و ستاره‌ای براق میان زنان دانا دانسته شد‌ه‌است.[۳۶]
مصداق شب قدر: در برخی احادیث آمده میباشد که فاطمه مصداق شب قدر در آیه اولیه سوره قدر و آیه سوم سوره دخان میباشد[۳۷] و هر که اورا بی نقص بشناسد، شب قدر را فهم نموده است.[۳۸] یک کدام از مواقعی[یادداشت ۲] که در تشبیه فاطمه(س) به شب قدر اورده شده این میباشد که همان گونه که واقعیت شب قدر جز برای فرستاده(ص) و اولیاء‌ الهی ناشناخته میباشد، فاطمه(س) را نیز کسی جز نبی و امامان(ع) نشناخته و به مقامات و کمالاتش دست نخواهند یافت.[۳۹]
محمدحسین غروی اصفهانی
لیله قدر اولیا، نوروفروغ نهار اصفیا
صبح جمال وی طلوع از آسمان علا نماید
بضعه سید آدم، ام ائمه غرر
که می باشد جز وی که همسری با شَه «لافتی» نماید
وحی و نُبوتش نَسَب، جود و فُتُوَّتش حَسَب
ماجرا‌ای از مروتش سوره هل اتی نماید[۴۰]

حسن حسن‌زاده آملی
امام راست گو آن قرآن ناطق
یک کدام از تعبیر و تفسیر همانند صبح راستگو
بفرموده میباشد و بشنو ای دل باخبر
که لیله فاطمه میباشد و قدر الله
چو عرفانش بحق شوید نتیجه ها
به درک شب قدرید نائل
نزول یازده قرآن ناطق
در آن یک لیلة القدر میباشد راستگو
چنان‌که روز رمزی از ظهور میباشد
ظهور میباشد هر کجا مصباح نوروفروغ میباشد
شب قدر اندر این نشاه نمودی
بود از لیلة القدر افزایشی
چو ظلی روز اینجا ایام را میباشد
که یوم‌الله یوم القدر اینجا میباشد
مر انسانی که باشد کون جامع
شب قدر میباشد و یوم‌الله واقع[۴۱]