مجله خبری تشریفات

تاریخچه مسجد مقدس جمکران

یکی وظایف شیعه‌ها تجلیل و تکریم اماکن منسوب به وجود مقدس حضرت بقیة الله، ارواحنا فداه، می باشد .

آیة‏الله سید محمد تقی موسوی اصفهانی (متوفای 1348هجری) در کتاب گران سنگ« مکیال المکارم» به هنگام شمارش تکالیف تشریفات ترحیم مشهد مردم در عصر غیبت می‏نویسند :

شصت و هشتم – بزرگداشت اماکنی که به قدوم آن حضرت زینت‏یافته‏اند، مانند مسجد سهله، مسجد اعظم کوفه، سرداب مقدس، مسجد جمکران و غیر این‏ها از مواضعی که بعضا از صلحا آن حضرت را در آن جاها دیده‏اند یا در روایات آمده می باشد که آن جناب در آن جا توقف دارااست، مانند مسجد الحرام [1]

این رهگذر، بر منتظران ظهور و عاشقان مقدم آن امام فروغ، مایحتاج می باشد که این اماکن را بشناسند و روش‏ی تعظیم و تکریم آن‏ها را بیاموزند [2]

15ـ در این آخرها، در کتاب‏های مستقل و مستندی – مانند موارد ذیل – به تفصیل و بسط ماجرا احداث مسجد مقدس جمکران پرداخته گردیده‌است :

1ـ تاریخ بنای مسجد جمکران؛

2ـ تاریخ مسجد مقدس جمکران؛

3ـ تاریخچه‏ی بنای مسجد جمکران؛

4ـ اعتنا امام مجال به مسجد جمکران ؛

5ـ بار‏ی مسجد جمکران ؛

6ـ در ضریح در انتظار ؛

7ـ در حریم جمکران ؛

8ـ سیمای مسجد جمکران ؛

9ـ بهره حضور برای گمشدگان ؛

10ـ مباحثی چندین درباره‏ی مسجد جمکران ؛

11ـ مسجد مقدس جمکران ؛

12ـ مسجد جمکران المقدس ؛

13ـ مسجد مالک الزمان ؛

14ـ اعجاز‏ی مسجد جمکران ؛

برای استحصال دانسته ها تعالی‏خیس در خصوص اثرها خیال گردیده، به کتابنامه‏ی حضرت مهدی علیه السلام زیر عنا وین فوق، مراجعه کنید .

حیث مرحوم آیة‏الله حائری در باره‏ی مسجد جمکران

در واپسین فراز از قسمت مسجد مقدس جمکران، متذکر می‏شویم که در صورتی‌که بخواهیم حیث مراجع گذشته و معاصر را در زمینه‌ی مسجد مقدس جمکران خاطر آور شویم، به نوشتن کتاب مستقلی درین ارتباط ناگزیر خوا‌هیم بود . لذا این گزینه را به زمان دیگری موکول می‏کنیم . این قسمت را بابیان لحاظ مرحوم آیة‏الله حاج روحانی مرتضی حائری (متوفای 24 جمادی الثانیه 1406 هجری) که همگان با رده رفیع علمی و تقوایی وی، آشنا میباشند، حسن ختام می‏بخشیم .

در دو طرف محراب، کاشی‌های تعالی گردی جای دارد که سوره فاتحه قرآن روی آنان درج شده است. با کلیه این‌ها، سینان عملکرد کرده که محراب را هم تا حد قابلیت بی آلایش پیاده سازی نماید تا دیده‌نواز باشد.

نکته جالب‌اعتنا درباره این مسجد، اعتنا به پیاده سازی آکوستیک هست. با وجود این پیاده سازی، صدای اذان و پیش‌نماز به‌‌نه در مسجد طنین‌انداز می گردد و نیاز به هیچ بلندگویی برای پخش صدا وجود ندارد. این پیاده سازی خاص در آن فرصت، صدا را به تمام قسمت‌های مسجد والا سلیمانیه تشریفات ترحیم مشهد استانبول می‌رساند.

روزی که فرمان روا سلیمان امر ساخت مسجد سلیمانیه استانبول را اعطا کرد، بهتر می‌دانست که آرامگاه ابدی‌اش در این مکان خواهد بود. شاید به همین ادله سینان در پیاده سازی و ایجاد کرد مسجد سنگ تک تک نهاده است. وی می‌مراد حتی روح فرمانروا سلیمان هم در محلی که سزاوار اوست، فرمانروایی نماید.

در حیطه جنوبی مسجد، حرم پاد شاه سلیمان و همسرش خرم فرمان روا و معمار سینان دیده میشود. ولی که آرامگاه سینان از فرمانروا و همسرش جداست و در ضلع شمال غربی مسجد واقع‌ گردیده است. مقبره هشت‌ضلعی پادشاه و همسرش هم به طور غیر وابسته ساخته‌گردیده است.

این مقبره‌ها با استعمال از کاشی‌های ایزنیک که توده‌ای آن‌ها را با ارزش‌ترین سوغات استانبول میدانند، تزیین‌گردیده‌ می باشد. اینجا او‌لین جایی می باشد که از کاشی‌های ایزنیک به­‌رنگ سبز زمردی مصرف شده است. این رنگ ابعاد به یکی‌از رنگ‌های محبوب در‌این کاشی‌ها تبدیل شد و به‌تیتر یک خصوصیت مشترک آن‌ها در حیث گرفته می‌گردد.

آرامگاه اشخاص دیگری هم در این مسجد مشاهده می شود. دختر، مامان و خواهر سلطان سلیمان، سلطان احمد دوم و فرمانروا سلیمان دوم ازجمله افرادی‌اند که در مسجد فرمانروا سلیمان به خاک امانت گردیده‌اند.

در شهر کوفه قدیم قراردارد، این مسجد در ۱۰ کیلومتری شمال شرقی مقبره امام علی با زاویه ۳۷ سکو و ۲ کیلومتری شمال غربی مسجد کوفه با زاویه ۵۳ درجه قراردارد. در دسته احادیث با تعابیر مختلفی از جایگاه معنوی و جایگاه مسجد سهله خاطر گردیده‌است. می اقتدار بیان کرد از خبرها چنان مشخص و معلوم می‌شود که پس از مسجد اعظم کوفه مسجدی به فضیلت این مسجد نیست.

این مسجد در زمینى خالى از سکنه که دور و اطراف آن پوشیده از ماسه هاى قرمز تشریفات ترحیم مشهد رنگ می باشد تاسیس شده است. صورت هندسى آن نسبتاًً به طور مستطیل با ارتفاع ۱۴۰ متر، پهنا ۱۲۵ متر و مساحتى بالغ بر ۱۷۵۰۰ مترمربع است. طول دیوارهایى که آن را احاطه کرده حدود ۲۲ متر میباشد که هریک از اضلاع چهارگانه آن توسط ساختمان بلند هاى نیم دایره ای از طرف بیرون و به مسافت هاى مساوى تقویت مى شوند. در وسط ضلع شرقى دیوار، مناره اى به طول ۳۰ متر وجود دارد. در اصلى مسجد در اواسط ضلع شرقى در جوار این مناره جای‌دارد.

در بخش هاى متفاوت صحن مسجد محرابهایى ایجاد شده است که به اسم پیشوایان دینی نامگذارى گردیده، ازجمله جایگاه امام صادق، امام سجاد، جایگاه امام مجال، ابراهیم، ادریس، خضر.

در روایات فراوانی به صراحت اعلام گردیده که اقامتگاه فردی امام مهدی(عج)در زمان ظهور، مسجد مقدس سهله میباشد :

محدثان عالی درجه شیعه، با ورقه ها دارای اعتبار، در مجامع حدیثی خویش داستان کرده­اند که روزی در محضر حضرت امام راستگو(ع) از مسجد سهله اعلام کرد و شنود شد، فرمودند: «آنجا اقامتگاه صاحب ماست؛ زمانی که با خانواده­اش قیام نماید». کافی،ج۳، ص ۴۹۵٫

از مهم ترین فضیلت های مسجد سهله آن میباشد که کسی که ۴۰ شب چهارشنبه درین مسجد بیتوته نماید و به عبادت بپردازد به دیدار یوسف فاطمه نائل گردد

مسجد گوهرشاد، شاهکار معماری ایرانی اسلامی

نیاز به عبادت و رمز و نیاز باایمان از دیر باز بشر را به جست و جوی مکانی تمیز و مقدس وا داشته می‌باشد. در ادیان مختلف مکانی برای این مراد پیشنهاد شد‌ه‌است. پیامبر اسلام (ص) مسجد را برای مسلمان ها پایه گذاری کرد که در آنجا به عبادت بپردازند. با وجود یکسان بودن بها مکانی نقاط زمین، گاهی به واسطه ی حوادث تشریفات ترحیم مشهد و تحولات اتفاق افتاده، مکان ها ارزش معنوی خاصی پیدا می کنند آن‌گاه مسجد برای مسلمان ها نشانه قداست، عصمت، زهدوتقوا، یگانگی و نشست می باشد. علاوه بر عبادت برای حل مسائل مذهبی، سیاسی و اجتماعی مورد استفاده قرار می گیرد. قداست و مداقه این مکان ، هنرمندان را بر آن داشت تا هنر خود را در خدمت آن گذارند. و فعلا بسیاری از مساجد مانند موزه های هنری میباشند. در کشورهای متفاوت با تمرکز به تزیینات و مصالح مرزو بوم خودشان این مکان را تروتمیز اند. مسجد گوهرشاد از بناهای بعد از ظهر ی تیموری میباشد که در جوار مقبره امام رضا (ع) قراردارد. این مسجد هر روزه زائران زیادی را به سوی خود جلب می کند. مسجد گوهرشاد در مشهد در جنوب مقبره علی بن موسی الرضا به دستور گوهرشادبیگم همسر شاهرخ ساخته شد. به دلیل ظرافت و زیبایی کاشی‌کاری و خط و روال معماری مسجد گوهرشاد، این مسجد از شاهکارهای معماری ایرانی در حین تیموری؛ و به دلیل موقوفات بسیار و مجاورت با آرامگاه علی بن موسی الرضا از مهم‌ترین و نا مرتب‌ترین مسجدهای کشور ایران به شمار می‌رود، به طوری که برخی آن را پربازدیدترین مسجد در کشور‌ایران میدانند.

یکی ورودیهای مسجد گوهرشاد

تاریخچه مسجد گوهرشاد

احداث این مسجد در سال ۷۹۴ ش با کارایی گوهرشاد خانم، دختر امیر غیاث الدین ترخان، همسر شاهرخ بن تیمور گورکانی و در حین استانداری پسرش بایسنقر میرزا، در ضلع جنوبی بقعه رضوی استارت شد و در سال ۷۹۷ ش به اتمام رسید.

امام(ع) در جواب مي فرمايند: مسجدي براي شما خواهم تشکیل داد که گنجايش همه عموم را داشته باشد. به دنبال روايت آمده می‌باشد:

فيخطّ مسجداً له ألف باب يسع النّاس عليه اصيص3 .

طرح مسجد بزرگي را که داراي هزار در است و تمامی عموم را در خویش جاي مي دهد ارائه مي دهند.

نکته ديگري که در زمینه ی مسجد کوفه در روايات به دیده مي خورد اين هست که آن حضرت تشریفات ترحیم مشهد مسجد کوفه را براي اصلاح قبله آن بازسازي خواهند کرد. علي(ع) در اين زمينه مي فرمايند:

کانّي أنظر الي شيعتنا بمسجد الکوفه و قد ضربوا الفساطيط يعلّمون الناس القرآن کما أنزل أما إنّ قائمنا إذا قام کسره و سوّي قبلته.4

گوئي موقتی به شيعيان در مسجد کوفه مي نگرم که خيمه ها برپا کرده اند و قرآن را آن سیرتکامل که نازل گردیده است براي عموم فراگیری مي دهند. قائم ما زیرا قيام نماید آن مسجد را وخیم و قبله آن را اصلاح خواهند نمود.

تاريخچه و مختصات مسجد کوفه

به نوشته کتابهاي تاريخ، وقتي شهر کوفه اولين توشه در سال 17 ق. به امر عمربن خطاب و توسط سعد بن وقاص، فرمانده لشکر اسلام، تحت عنوان اردوگاه سربازان اسلام سازه گشت؛ سعد وقاص در راءس اين پايگاه نظامي در فضايي خرد به صورت چهارگوش مسجدي بدون سقف را از چوب و ني تأسيس کرد که البته بعدها براي در حمایت ماندن آن از خطر حریق سوزي دور و بر آن را با ديوارهاي گلي محدود کردند و سالها آن گاه همين مسجد را زياد بن ابي سفيان حاکم معاويه به مدل ساختمان سازي مرسوم در بين ساسانيان تجديد سازه کرد...5 ولي از مضمون روايات چنين برمي آيد که سوابق اين مسجد بسيار قديمي خیس از آن میباشد که در اوراق تاريخي ذکر شده هست. به عنوان مثال از پيامبر اکرم(ص) نقل شده است که آن حضرت فرمودند شبي که من را سير دادند تا مسجد اقصي (در جريان معراج) از مسجد کوفه گذشتيم؛ سوار درخشان بودم به محلي رسيديم که جبرئيل اظهار‌کرد: يا محمد در اينجا پياده شو و نماز بخوان! وقتي در آنجا نماز به جاي آوردم از جبرئيل پرسيدم: اينجا کجاست؟ جبرئيل اذعان کرد: اينجا کوفان (کوفه) می‌باشد و اين محل هم مسجد آنجاست. اینجانب تا کنون بيست مرتبه ديده ام که اينجا حاد گردیده و مجدد تجديد سازه گشته میباشد و مسافت بين هر خرابي و آبادي آن پانصد سال بوده میباشد.6