مجله خبری تشریفات

مَدارِکُ الأحْکام فی شَرْح شَرایع الإسلام کتابی دینی به لهجه عربی، تألیف سید محمد موسوی عاملی(۹۴۶-۱۰۰۹ق) میباشد. این کتاب در بردارنده نصیب عبادات فقه از کتاب شرایع الاسلام میباشد که از کتاب پاکی استارت گردیده و به کتاب حج نقطه پايان مییابد. مدارک الاحکام از شایسته ترین کتاب ها فقه استدلالی میباشد که از آغاز گزینه دقت عالمان شیعه بوده و تفصیل‌های فراوانی بر آن نگاشته تشریفات ترحیم مشهد گردیده‌است.

درباره مؤلف
نوشته‌ی‌علمیٔ مهم: سید محمد موسوی عاملی
سید شمس الدین محمد بن علی موسوی عاملی پر اسم و رسم به صاحب و مالک مدارک از عالمان شیعی در قرن ۱۰ق میباشد. وی در سال ۹۴۶ قمری در جبل استدلال چشم به جهان گشود. سیدمحمد تحصیلاتش را در محل تولد خویش استارت و در محضر اساتیدی تبارک دانش فراگرفت. مشهورترین تاثیر وی مدارک الاحکام میباشد و لبه بر ألفیة الشهید، گستردن المختصر النافع، لبه بر استبصار و لبه بر تهذیب از سایر تألیفات اوست.[۱]

درباره شرایع الاسلام
نوشته ی علمیٔ مهم: شرایع الاسلام
شَرائعُ الإسلام فی مسائل الحَلال و الحَرام دارای شهرت به شرایع، از اثرها فقاهتی امامیه تألیف ابوالقاسم نجم الدین جعفر بن حسن حلی، دارای شهرت به متفحص حلی یا این که پژوهشگر اولیه (متوفای ۶۷۶ق.). این کتاب از مجال تألیف همواره در کانون دقت فقها و از قدیم جزو متن‌ها درسی ناحیههای علمیه بوده میباشد. بازرسی‌های فراوانی پیرامون شرایع انجام شده میباشد.

تاریخ تألیف
تالیف کننده مدارک الاحکام در پیشگفتار کتاب مقصود از کتابت کتاب را تشریح مطالب مجمل در شرایع پژوهشگر دانسته و این که یکی برادران فقهی‌اش از وی اینگونه درخواستی کرده و وی نیز بعداز استخاره به‌این شغل مبادرت نموده است.[۲]بنابر آنچه در الذریعة آمده میباشد تاریخ به نقطه پايان وصال کتاب مدارک الأحکام سال ۹۹۸ق هست.[۳]سید محمد در نقطه پايان کتاب حج تاریخ ختم کتاب را این سیرتکامل نوشته میباشد: (وكان الفراغ منه يوم الخميس الخامس والعشرين اینجانب شهر ذي الحجة اینجانب شهور سنة ثمان وتسعين وتسعمائة اینجانب الهجرة النبوية.) روز۲۵ ذی‌حجه سال۹۹۸ هجری نبوی از کتابت این کتاب سوا شدم. [۴]

محتوا و مجلدات کتاب
او‌لین دورۀ کتاب مدارک الأحکام در سه مجلد در مباحث عبادات نگاشته شد‌ه‌است.[۵] این کتاب از سوژه پاکی تا پایان سوژه حج را در بردارد.

جلد ویّل مباحث تعریف‌و‌تمجید پاکی، اقسام عصمت، گونه های آب‌ها، مبطلات وضو، احکام تخلی، وضو، غسل، احکام جنابت، حیض و احکام آن و غسل حیض مطرح گردیده است.
جلد دوم مباحث استحاضه، نفاس، احکام مرده ها، غسل میت، کفن پوشاندن، دفن کردن، غسل‌های مستحبی، تیمم، نجاسات و غسل مس میت گفته شده میباشد.
جلد سوم مباحث نمازهای واجب و مستحب، تعداد رکعات آن ها، وقت نماز، قبله، جامه و جای نمازگزار، اذان و اقامه، افعال نماز و مبطلات نماز مطرح گردیده‌است.
جلد چهارم مشمول مباحث نماز آدینه، نمازهای عید فطر و عید غدیر، نماز خورشید گرفتگی، نماز مرده ها، احکام مشکل در نماز، نماز قضا، نماز جماعت، احکام مساجد و نماز مسافر می باشد.
جلد پنجم مباحث تعریف‌و‌تمجید زکات، واجبات زکات،(زکات حیوان ها، طلا و جواهرات و نقره، غلات، محصول التجارة)، کتاب خمس و انفال مطرح گردیده است.
جلد ششم مشمول مباحث صوم، مبطلات روزه، مکروهات روزه، مجال روزه، روزه‌های درست، علائم ماه رمضان، حالت روزۀ ماه رمضان، روزۀ قضا، روزۀ کفارات، اعتکاف، موقعیت اعتکاف، اقسام اعتکاف، احکام اعتکاف و مبطلات اعتکاف می باشد.
جلد هفتم دربرگیرنده مباحث تعریف‌و‌تمجید حج، حالت وجوب حَجّة الاسلام، حج نذری، نیابت، حج تمتع، حج اشخاص، حج قران، اقسام مواقیت، احکام مواقیت، مقدمات احرام، واجبات و احکام احرام، مستحبات و محرمات و مکروهات احرام، وقوف به عرفات، واجبات و احکام و مستحبات وقوف در عرفه، وقوف به مشعر (واجبات و احکام) هست.
جلد هشتم مباحث نزول به منیٰ و مناسک آن، صفات هدی، هدی قران، اضحیه، حلق، تقصیر، طواف (مقدمات، واجبات، احکام، مستحبات)، کوشش، احکام منیٰ بعداز برگشتن، احکام مدینه و مکه، احصار و صَدّ، احکام صید، موجبات ضمان، صید مقبره، محظورات احرام، احکام رایحه زدن، پوشیدن خرقه دوخته‌گردیده، حلق، شعر، جدال، کندن درختان بقعه و در انتها، کتاب عمره نقل شده میباشد.
حاشیه ها و شروح
کتاب مدارک الأحکام از مجال کتابت آیتم دقت فقهای شیعه واقع گردیده و حاشیه ها و شروح متعددی بر آن نگاشته شد‌ه‌است که به مهمترین آن ها اشاره می شود.

کناره بر مدارک، تألیف سید علی بن محمد طباطبایی مالک ریاض المسائل(م ۱۲۳۱ ق).
کناره بر قسمتی از عصمت کتاب مدارک الأحکام، تألیف سید جواد عاملی مالک مفتاح الکرامة(م ۱۲۲۶ ق).
لبه وحید بهبهانی، وحید بهبهانی(م ۱۲۰۶ ق)، لبه بر کتاب عصمت و طهارت و صلاة و قسمتی از زکات.
تدارک المدارک، تألیف محدث بحرانی، روحانی یوسف صاحب و مالک حدائق(م ۱۱۸۶ ق).
صفوة المرام اینجانب مدارک الأحکام، تألیف شبر بن محمد حویزی(م ۱۱۹۰ ق).
نهج الأنام إلی مدارک الأحکام فی گستردن شرایع الإسلام، تألیف روحانی قاسم بن محمد حارثی همدانی(م ۱۲۳۷ ق).
کناره بر مدارک، تألیف سید ابراهیم بن شاه العلماء مرعشی آملی(م ۱۰۹۸ ق).
حاشیۀ ملا عبداللّه بن محمد تونی، صاحب و مالک وافیه(م ۱۰۷۱ ق).
کناره بر مدارک، تألیف آقا محمد علی بن آقا باقر بهبهانی(م ۱۲۱۶ ق).
کناره بر مدارک، تألیف ملا عزیز الله بن محمد تقی مجلسی، اصلی ترین فرزند محمد تقی مجلسی(م ۱۰۷۴ ق).
کناره بر مدارک، تألیف امیر ابراهیم بن امیر معصوم حسینی قزوینی(م ۱۱۴۹ ق).
لبه بر مدارک، تألیف سید علی بن عزیز الله جزائری خرم‌آبادی(م ۱۱۴۹ ق).
کناره بر مدارک، تألیف محمد امین استرآبادی(م ۱۰۳۶ ق).
لبه بر مدارک، تألیف روحانی محمد بن حسن بن زین الدین دارای اسم و رسم به روحانی محمد سبط(م ۱۰۳۰ ق). دربارۀ وی بیان شده که در خواب صاحب و مالک مدارک را چشم و وی رضایت بدون نقص خویش را از این کناره اعلام نموده است.
لبه بر مدارک، تألیف ملا محمد تقی طبسی محصل آقا جمال خوانساری.[۶]
ورژن‌ها و چاپ
در تکثیر کتاب از چهار نسخۀ خطی مصرف شده میباشد که عبارتند از:

نسخۀ اولیه در کتابخانه آستان قدس رضوی به خط محمد حسین بن سعد الدین غفاری و در سال ۱۰۰۰ هجری قمری نگاشته گردیده و از اولیه کتاب تا کتاب حج می باشد و مؤلف با خط خویش آن را اذن داده میباشد.
نسخۀ دوم در کتابخانه آستان قدس رضوی سال ۱۰۰۶ق و از گفت و گو نماز کسوف تا انتها کتاب میباشد.
نسخۀ سوم در کتابخانه مجلس شورای اسلامی به خط سید حسین بن علی زین الدین عاملی و در سال ۱۰۰۸ق و از اولیه کتاب تا انتها نماز عید میباشد.
نسخۀ چهارم کتابخانه مجلس شورای اسلامی به خط حسین بن علی خوئی و در سال ۱۲۴۱ق میباشد.
نسخۀ اولیه را مؤلف خوانده و برخی بخش‌ها را حذف و بخش‌هایی را نیز اضافه کرده است. نسخۀ دوم نیز بر پایه ی نسخۀ نخستین میباشد. امّا نسخۀ سوم و چهارم با آن دو ورژن اختلاف دارا هستند.[۷]

این تاثیر بوسیله مؤسسه آل البیت لاحیاء التراث در سال ۱۴۱۱ق در بیروت چاپ گردیده‌است.

مَدارِکُ الأحْکام فی شَرْح شَرایع الإسلام کتابی دینی به لهجه عربی، تألیف سید محمد موسوی عاملی(۹۴۶-۱۰۰۹ق) میباشد. این کتاب در بردارنده نصیب عبادات فقه از کتاب شرایع الاسلام میباشد که از کتاب پاکی استارت گردیده و به کتاب حج نقطه پايان مییابد. مدارک الاحکام از شایسته ترین کتاب ها فقه استدلالی میباشد که از آغاز گزینه دقت عالمان شیعه بوده و تفصیل‌های فراوانی بر آن نگاشته تشریفات ترحیم مشهد گردیده‌است.

درباره مؤلف
نوشته‌ی‌علمیٔ مهم: سید محمد موسوی عاملی
سید شمس الدین محمد بن علی موسوی عاملی پر اسم و رسم به صاحب و مالک مدارک از عالمان شیعی در قرن ۱۰ق میباشد. وی در سال ۹۴۶ قمری در جبل استدلال چشم به جهان گشود. سیدمحمد تحصیلاتش را در محل تولد خویش استارت و در محضر اساتیدی تبارک دانش فراگرفت. مشهورترین تاثیر وی مدارک الاحکام میباشد و لبه بر ألفیة الشهید، گستردن المختصر النافع، لبه بر استبصار و لبه بر تهذیب از سایر تألیفات اوست.[۱]

درباره شرایع الاسلام
نوشته ی علمیٔ مهم: شرایع الاسلام
شَرائعُ الإسلام فی مسائل الحَلال و الحَرام دارای شهرت به شرایع، از اثرها فقاهتی امامیه تألیف ابوالقاسم نجم الدین جعفر بن حسن حلی، دارای شهرت به متفحص حلی یا این که پژوهشگر اولیه (متوفای ۶۷۶ق.). این کتاب از مجال تألیف همواره در کانون دقت فقها و از قدیم جزو متن‌ها درسی ناحیههای علمیه بوده میباشد. بازرسی‌های فراوانی پیرامون شرایع انجام شده میباشد.

تاریخ تألیف
تالیف کننده مدارک الاحکام در پیشگفتار کتاب مقصود از کتابت کتاب را تشریح مطالب مجمل در شرایع پژوهشگر دانسته و این که یکی برادران فقهی‌اش از وی اینگونه درخواستی کرده و وی نیز بعداز استخاره به‌این شغل مبادرت نموده است.[۲]بنابر آنچه در الذریعة آمده میباشد تاریخ به نقطه پايان وصال کتاب مدارک الأحکام سال ۹۹۸ق هست.[۳]سید محمد در نقطه پايان کتاب حج تاریخ ختم کتاب را این سیرتکامل نوشته میباشد: (وكان الفراغ منه يوم الخميس الخامس والعشرين اینجانب شهر ذي الحجة اینجانب شهور سنة ثمان وتسعين وتسعمائة اینجانب الهجرة النبوية.) روز۲۵ ذی‌حجه سال۹۹۸ هجری نبوی از کتابت این کتاب سوا شدم. [۴]

محتوا و مجلدات کتاب
او‌لین دورۀ کتاب مدارک الأحکام در سه مجلد در مباحث عبادات نگاشته شد‌ه‌است.[۵] این کتاب از سوژه پاکی تا پایان سوژه حج را در بردارد.

جلد ویّل مباحث تعریف‌و‌تمجید پاکی، اقسام عصمت، گونه های آب‌ها، مبطلات وضو، احکام تخلی، وضو، غسل، احکام جنابت، حیض و احکام آن و غسل حیض مطرح گردیده است.
جلد دوم مباحث استحاضه، نفاس، احکام مرده ها، غسل میت، کفن پوشاندن، دفن کردن، غسل‌های مستحبی، تیمم، نجاسات و غسل مس میت گفته شده میباشد.
جلد سوم مباحث نمازهای واجب و مستحب، تعداد رکعات آن ها، وقت نماز، قبله، جامه و جای نمازگزار، اذان و اقامه، افعال نماز و مبطلات نماز مطرح گردیده‌است.
جلد چهارم مشمول مباحث نماز آدینه، نمازهای عید فطر و عید غدیر، نماز خورشید گرفتگی، نماز مرده ها، احکام مشکل در نماز، نماز قضا، نماز جماعت، احکام مساجد و نماز مسافر می باشد.
جلد پنجم مباحث تعریف‌و‌تمجید زکات، واجبات زکات،(زکات حیوان ها، طلا و جواهرات و نقره، غلات، محصول التجارة)، کتاب خمس و انفال مطرح گردیده است.
جلد ششم مشمول مباحث صوم، مبطلات روزه، مکروهات روزه، مجال روزه، روزه‌های درست، علائم ماه رمضان، حالت روزۀ ماه رمضان، روزۀ قضا، روزۀ کفارات، اعتکاف، موقعیت اعتکاف، اقسام اعتکاف، احکام اعتکاف و مبطلات اعتکاف می باشد.
جلد هفتم دربرگیرنده مباحث تعریف‌و‌تمجید حج، حالت وجوب حَجّة الاسلام، حج نذری، نیابت، حج تمتع، حج اشخاص، حج قران، اقسام مواقیت، احکام مواقیت، مقدمات احرام، واجبات و احکام احرام، مستحبات و محرمات و مکروهات احرام، وقوف به عرفات، واجبات و احکام و مستحبات وقوف در عرفه، وقوف به مشعر (واجبات و احکام) هست.
جلد هشتم مباحث نزول به منیٰ و مناسک آن، صفات هدی، هدی قران، اضحیه، حلق، تقصیر، طواف (مقدمات، واجبات، احکام، مستحبات)، کوشش، احکام منیٰ بعداز برگشتن، احکام مدینه و مکه، احصار و صَدّ، احکام صید، موجبات ضمان، صید مقبره، محظورات احرام، احکام رایحه زدن، پوشیدن خرقه دوخته‌گردیده، حلق، شعر، جدال، کندن درختان بقعه و در انتها، کتاب عمره نقل شده میباشد.
حاشیه ها و شروح
کتاب مدارک الأحکام از مجال کتابت آیتم دقت فقهای شیعه واقع گردیده و حاشیه ها و شروح متعددی بر آن نگاشته شد‌ه‌است که به مهمترین آن ها اشاره می شود.

کناره بر مدارک، تألیف سید علی بن محمد طباطبایی مالک ریاض المسائل(م ۱۲۳۱ ق).
کناره بر قسمتی از عصمت کتاب مدارک الأحکام، تألیف سید جواد عاملی مالک مفتاح الکرامة(م ۱۲۲۶ ق).
لبه وحید بهبهانی، وحید بهبهانی(م ۱۲۰۶ ق)، لبه بر کتاب عصمت و طهارت و صلاة و قسمتی از زکات.
تدارک المدارک، تألیف محدث بحرانی، روحانی یوسف صاحب و مالک حدائق(م ۱۱۸۶ ق).
صفوة المرام اینجانب مدارک الأحکام، تألیف شبر بن محمد حویزی(م ۱۱۹۰ ق).
نهج الأنام إلی مدارک الأحکام فی گستردن شرایع الإسلام، تألیف روحانی قاسم بن محمد حارثی همدانی(م ۱۲۳۷ ق).
کناره بر مدارک، تألیف سید ابراهیم بن شاه العلماء مرعشی آملی(م ۱۰۹۸ ق).
حاشیۀ ملا عبداللّه بن محمد تونی، صاحب و مالک وافیه(م ۱۰۷۱ ق).
کناره بر مدارک، تألیف آقا محمد علی بن آقا باقر بهبهانی(م ۱۲۱۶ ق).
کناره بر مدارک، تألیف ملا عزیز الله بن محمد تقی مجلسی، اصلی ترین فرزند محمد تقی مجلسی(م ۱۰۷۴ ق).
کناره بر مدارک، تألیف امیر ابراهیم بن امیر معصوم حسینی قزوینی(م ۱۱۴۹ ق).
لبه بر مدارک، تألیف سید علی بن عزیز الله جزائری خرم‌آبادی(م ۱۱۴۹ ق).
کناره بر مدارک، تألیف محمد امین استرآبادی(م ۱۰۳۶ ق).
لبه بر مدارک، تألیف روحانی محمد بن حسن بن زین الدین دارای اسم و رسم به روحانی محمد سبط(م ۱۰۳۰ ق). دربارۀ وی بیان شده که در خواب صاحب و مالک مدارک را چشم و وی رضایت بدون نقص خویش را از این کناره اعلام نموده است.
لبه بر مدارک، تألیف ملا محمد تقی طبسی محصل آقا جمال خوانساری.[۶]
ورژن‌ها و چاپ
در تکثیر کتاب از چهار نسخۀ خطی مصرف شده میباشد که عبارتند از:

نسخۀ اولیه در کتابخانه آستان قدس رضوی به خط محمد حسین بن سعد الدین غفاری و در سال ۱۰۰۰ هجری قمری نگاشته گردیده و از اولیه کتاب تا کتاب حج می باشد و مؤلف با خط خویش آن را اذن داده میباشد.
نسخۀ دوم در کتابخانه آستان قدس رضوی سال ۱۰۰۶ق و از گفت و گو نماز کسوف تا انتها کتاب میباشد.
نسخۀ سوم در کتابخانه مجلس شورای اسلامی به خط سید حسین بن علی زین الدین عاملی و در سال ۱۰۰۸ق و از اولیه کتاب تا انتها نماز عید میباشد.
نسخۀ چهارم کتابخانه مجلس شورای اسلامی به خط حسین بن علی خوئی و در سال ۱۲۴۱ق میباشد.
نسخۀ اولیه را مؤلف خوانده و برخی بخش‌ها را حذف و بخش‌هایی را نیز اضافه کرده است. نسخۀ دوم نیز بر پایه ی نسخۀ نخستین میباشد. امّا نسخۀ سوم و چهارم با آن دو ورژن اختلاف دارا هستند.[۷]

این تاثیر بوسیله مؤسسه آل البیت لاحیاء التراث در سال ۱۴۱۱ق در بیروت چاپ گردیده‌است.