مجله خبری تشریفات

میرزا مُحمّدعَلی مُدرّس تَبریزی (۱۲۹۶-۱۳۷۳ق) پر اسم و رسم به معلم خیابانی از عالمان قرن چهاردهم قمری. او متولد تبریز بود و تحصیلات علم ها متعدد را نزد اساتید بنام آن عصر طی کرد و قریب الاجتهاد شد. او از بزرگان حوزه نجف، اذن اجتهاد و ماجرا اخذ کرد. معلم تبریزی دارنده تألیفات زیادی بوده که مشهورترین آن کتاب ریحانة الادب میباشد. قبر وی در آرامستان شیخان قم تشریفات ترحیم مشهد جای‌دارد.

به دنیاآمدن و وفات
محمد علی معلم در سال ۱۲۹۶ق در تبریز به‌جهان آمد. وی در ۱۶ فروددین ماه ۱۳۳۳ش (موازی با ۱ شعبان ۱۳۷۳ق) وفات یافت و بعداز تشییع در طوبائیه تبریز به ترسیم ودیعت به‌خاک ودیعت شد. بعد از آن به قم، منتقل و آیت‌الله مرعشی نجفی بر پیکرش نماز خواند و در گورستان شیخان به خاک ودیعه شد.[۱] [۲]

تحصیلات علمی
میرزا محمد علی استاد برای علم آموزی مقدمات علم ها عربی و علم آموزی کتاب ها فقاهتی، اصولی و ریاضی ها در مکتب طالبیه تبریز سکنی گزید و علم ها عقلی را نزد میرزا علی لنکرانی، بیرون فقه و اصول را در مدرسه میرزا ابوالحسن مجتهد (پر اسم و رسم به انگجی) یادگرفت. وی همینطور در حوزه درسی میرزا درستگو مجتهد تبریزی حاضر شد.[۳]

استاد تبریزی از مراجع آن فرصت نظیر سید محمد حجت کوه کمره‌ای، سید صدرالدین صدر، محمد علی سلطان آبادی ، محمد حسین کشف کننده الغطاء، میرزا عبدالحسین رشتی اذن اجتهاد اخذ کرد.[۴]

محمد علی استاد تبریزی از عالمانی زیرا سید هبةالدین شهرستانی، آقا گران قدر تهرانی و سید محسن حکیم، محمد حسین کشف کننده الغطاء و میرزا عبدالحسین رشتی اذن داستان گرفت.[۵]

وی در اواخر قدمت به دوران دوازده‌سال، در مکتب سپهسالار طهران به دعوا، تألیف و رسیدگی پرداخت. از شاگردان وی می‌قدرت به روضه خوان محمد خیابانی، سید محمدرضا علوی تهرانی، مهدی پژوهشگر و احمد مهدوی دامغانی اشاره نمود.[۶]

اثر ها

ریحانة الادب
رَیحانَةُ الاَدَب فی تَراجمِ المَعروفینَ بالکُنیةِ اَوِ اللّقَب یا این که كُنی و القا‌ب، كتابی به گویش فارسی در تفصیل اکنون و اثر ها پژوهشگران، عارفان، فیلسوفان، ادیبان و شاعران اسلامی میباشد که به کنیه و لقب آوازه دارا‌هستند. این کتاب مال نُه سال -از سال ۱۳۶۴ق تا هنگام وفات- کوشش مؤلف میباشد و تفصیل حالا ۴۶۲۴ بدن را دربردارد.[مستلزم منبع][۷]
اَلدُّرُّ الثَمین وی دیوان المعصومین: مشتمل بر اشعار و عبارات منظوم منسوب به چهارده معصوم.
فرهنگ وتمدن بهارستان: این کتاب با مشی «سِرُّ الادب ثَعالبی» به کتابت درآمده، مسئله آن مترادفات لهجه فارسی میباشد و در شعبان ۱۳۴۸ق در تبریز چاپ شد‌ه‌است.
فرهنگ و تمدن نوبهار: مسئله آن معانی لغت ها فارسی به فارسی میباشد و در سال ۱۳۴۸ق در تبریز در دو جلد چاپ شد. این کتاب دربرگیرنده بیش تر از نوزده هزار لغت میباشد.
کفایة المحصلین فی تبصرة احکام الدین: این کتاب تفصیل مَزْجی تبصره تاثیر علامه حلی به عربی و در دو جلد میباشد. جلد نخستین کتاب در تبریز و به طور سنگی چاپ و منتشر گردیده‌است.
نثر اللئالی در تفصیل نظم اللئالی: زمینه آن تجوید و در تفصیل نظم اللئالی پر اسم و رسم به میر ابوالقاسم (قاری پیمان پاد شاه عباس ثانی صفوی) میباشد. نوشتن این کتاب فارسی در سال ۱۲۶۳ق به آخر رسید و در ذی حجه ۱۳۷۸ق با خط میرزا طاهر خوشنویس در ۱۲۹ برگه چاپ شد.
التحفة المهدیة: این کتاب از کتاب الدرُّ الثمین دستیابی گردیده و اشعار ائمه از امام چهارم به بعد از آن را مشتمل بر می گردد.
اثرها چاپ‌نشده استاد تبریزی نیز از این قرار میباشد:

حیاض الزلائل فی ریاض المسائل: اولی نوشتن معلم تبریزی میباشد که در سن ۲۸ سالگی در رجب سال ۱۳۲۴ق نوشتن آن به لهجه عربی به آخر رسید. این کتاب تفصیل عصمت کتاب ریاض، (مشهور به تفصیل عظیم سید علی طباطبایی) میباشد.
غایةُ المُنیٰ فی مطالعه الکُنیٰ: نوشتن کتاب در شعبان ۱۳۳۱ق تمام شد این کتاب که به لهجه عربی کتابت یافته، به ذکر لقب‌های مستعمله در غیر بشر تخصیص یافته میباشد.
فرهنگ و تمدن نگارستان: نوشتن کتاب در ماه محرم ۱۳۵۹ق به آخر رسید. این تاثیر در عبارات مفرد و مرکب میباشد و در ۵ مجلد و (دست نوشته) کتابت یافته میباشد.
قاموس المعارف: نوشتن کتاب قاموس در ربیع الثانی ۱۳۴۵ق خاتمه یافته میباشد. این کتاب به گویش فارسی میباشد که خلال استیفای کلمات فارسی، اکثر کلمات عربی و پاره‌ای از کلمه ها بیگانه را هم که در لهجه فارسی رایج میباشد، مشمول می گردد. همینطور گستردن اجمالی عقاید و مذهبها مختلفه و اصطلاحات فقاهتی و فوت‌و‌فن نجومی، ریاضی، عروضی، تاریخی و غیر آنان را در بر دارااست.
رساله مستقلی در فرمان گویش فارسی در اولیه کتاب قاموس کتابت یافته میباشد که قادر است تحت عنوان کتابی جداگانه گزینه استعمال قرار گیرد.
امثال و حکم ترکی آذربایجانی.[۸] [۹]
بزرگداشت
انجمن اثر ها و مفاخر فرهنگی جمهوری اسلامی ایران، با مراسم بزرگداشتی در ۲۸ بهمن ۱۳۸۰ش، استاد تبریزی را تحت عنوان یک کدام از مفاخر جمهوری اسلامی ایران معرفی کرد.[۱۰]

پانویس

میرزا مُحمّدعَلی مُدرّس تَبریزی (۱۲۹۶-۱۳۷۳ق) پر اسم و رسم به معلم خیابانی از عالمان قرن چهاردهم قمری. او متولد تبریز بود و تحصیلات علم ها متعدد را نزد اساتید بنام آن عصر طی کرد و قریب الاجتهاد شد. او از بزرگان حوزه نجف، اذن اجتهاد و ماجرا اخذ کرد. معلم تبریزی دارنده تألیفات زیادی بوده که مشهورترین آن کتاب ریحانة الادب میباشد. قبر وی در آرامستان شیخان قم تشریفات ترحیم مشهد جای‌دارد.

به دنیاآمدن و وفات
محمد علی معلم در سال ۱۲۹۶ق در تبریز به‌جهان آمد. وی در ۱۶ فروددین ماه ۱۳۳۳ش (موازی با ۱ شعبان ۱۳۷۳ق) وفات یافت و بعداز تشییع در طوبائیه تبریز به ترسیم ودیعت به‌خاک ودیعت شد. بعد از آن به قم، منتقل و آیت‌الله مرعشی نجفی بر پیکرش نماز خواند و در گورستان شیخان به خاک ودیعه شد.[۱] [۲]

تحصیلات علمی
میرزا محمد علی استاد برای علم آموزی مقدمات علم ها عربی و علم آموزی کتاب ها فقاهتی، اصولی و ریاضی ها در مکتب طالبیه تبریز سکنی گزید و علم ها عقلی را نزد میرزا علی لنکرانی، بیرون فقه و اصول را در مدرسه میرزا ابوالحسن مجتهد (پر اسم و رسم به انگجی) یادگرفت. وی همینطور در حوزه درسی میرزا درستگو مجتهد تبریزی حاضر شد.[۳]

استاد تبریزی از مراجع آن فرصت نظیر سید محمد حجت کوه کمره‌ای، سید صدرالدین صدر، محمد علی سلطان آبادی ، محمد حسین کشف کننده الغطاء، میرزا عبدالحسین رشتی اذن اجتهاد اخذ کرد.[۴]

محمد علی استاد تبریزی از عالمانی زیرا سید هبةالدین شهرستانی، آقا گران قدر تهرانی و سید محسن حکیم، محمد حسین کشف کننده الغطاء و میرزا عبدالحسین رشتی اذن داستان گرفت.[۵]

وی در اواخر قدمت به دوران دوازده‌سال، در مکتب سپهسالار طهران به دعوا، تألیف و رسیدگی پرداخت. از شاگردان وی می‌قدرت به روضه خوان محمد خیابانی، سید محمدرضا علوی تهرانی، مهدی پژوهشگر و احمد مهدوی دامغانی اشاره نمود.[۶]

اثر ها

ریحانة الادب
رَیحانَةُ الاَدَب فی تَراجمِ المَعروفینَ بالکُنیةِ اَوِ اللّقَب یا این که كُنی و القا‌ب، كتابی به گویش فارسی در تفصیل اکنون و اثر ها پژوهشگران، عارفان، فیلسوفان، ادیبان و شاعران اسلامی میباشد که به کنیه و لقب آوازه دارا‌هستند. این کتاب مال نُه سال -از سال ۱۳۶۴ق تا هنگام وفات- کوشش مؤلف میباشد و تفصیل حالا ۴۶۲۴ بدن را دربردارد.[مستلزم منبع][۷]
اَلدُّرُّ الثَمین وی دیوان المعصومین: مشتمل بر اشعار و عبارات منظوم منسوب به چهارده معصوم.
فرهنگ وتمدن بهارستان: این کتاب با مشی «سِرُّ الادب ثَعالبی» به کتابت درآمده، مسئله آن مترادفات لهجه فارسی میباشد و در شعبان ۱۳۴۸ق در تبریز چاپ شد‌ه‌است.
فرهنگ و تمدن نوبهار: مسئله آن معانی لغت ها فارسی به فارسی میباشد و در سال ۱۳۴۸ق در تبریز در دو جلد چاپ شد. این کتاب دربرگیرنده بیش تر از نوزده هزار لغت میباشد.
کفایة المحصلین فی تبصرة احکام الدین: این کتاب تفصیل مَزْجی تبصره تاثیر علامه حلی به عربی و در دو جلد میباشد. جلد نخستین کتاب در تبریز و به طور سنگی چاپ و منتشر گردیده‌است.
نثر اللئالی در تفصیل نظم اللئالی: زمینه آن تجوید و در تفصیل نظم اللئالی پر اسم و رسم به میر ابوالقاسم (قاری پیمان پاد شاه عباس ثانی صفوی) میباشد. نوشتن این کتاب فارسی در سال ۱۲۶۳ق به آخر رسید و در ذی حجه ۱۳۷۸ق با خط میرزا طاهر خوشنویس در ۱۲۹ برگه چاپ شد.
التحفة المهدیة: این کتاب از کتاب الدرُّ الثمین دستیابی گردیده و اشعار ائمه از امام چهارم به بعد از آن را مشتمل بر می گردد.
اثرها چاپ‌نشده استاد تبریزی نیز از این قرار میباشد:

حیاض الزلائل فی ریاض المسائل: اولی نوشتن معلم تبریزی میباشد که در سن ۲۸ سالگی در رجب سال ۱۳۲۴ق نوشتن آن به لهجه عربی به آخر رسید. این کتاب تفصیل عصمت کتاب ریاض، (مشهور به تفصیل عظیم سید علی طباطبایی) میباشد.
غایةُ المُنیٰ فی مطالعه الکُنیٰ: نوشتن کتاب در شعبان ۱۳۳۱ق تمام شد این کتاب که به لهجه عربی کتابت یافته، به ذکر لقب‌های مستعمله در غیر بشر تخصیص یافته میباشد.
فرهنگ و تمدن نگارستان: نوشتن کتاب در ماه محرم ۱۳۵۹ق به آخر رسید. این تاثیر در عبارات مفرد و مرکب میباشد و در ۵ مجلد و (دست نوشته) کتابت یافته میباشد.
قاموس المعارف: نوشتن کتاب قاموس در ربیع الثانی ۱۳۴۵ق خاتمه یافته میباشد. این کتاب به گویش فارسی میباشد که خلال استیفای کلمات فارسی، اکثر کلمات عربی و پاره‌ای از کلمه ها بیگانه را هم که در لهجه فارسی رایج میباشد، مشمول می گردد. همینطور گستردن اجمالی عقاید و مذهبها مختلفه و اصطلاحات فقاهتی و فوت‌و‌فن نجومی، ریاضی، عروضی، تاریخی و غیر آنان را در بر دارااست.
رساله مستقلی در فرمان گویش فارسی در اولیه کتاب قاموس کتابت یافته میباشد که قادر است تحت عنوان کتابی جداگانه گزینه استعمال قرار گیرد.
امثال و حکم ترکی آذربایجانی.[۸] [۹]
بزرگداشت
انجمن اثر ها و مفاخر فرهنگی جمهوری اسلامی ایران، با مراسم بزرگداشتی در ۲۸ بهمن ۱۳۸۰ش، استاد تبریزی را تحت عنوان یک کدام از مفاخر جمهوری اسلامی ایران معرفی کرد.[۱۰]

پانویس