رُوحُ القُدُس بهمعنای روح تمیز، موجودی پاک از عیبها و اختلالها میباشد. موجوداتی زیرا جبرئیل، موجودی از دانا فرمان، نیروی غیبی، عقل فعال، روحالارواح و بلندمرتبه ملائکه از مصادیق روح القدس معرفی گردیدهاند. در منابع اسلامی وظایفی همانند رساندن وحی به پیامبران، امداد رساندن به مؤمنان، مبدأ دانش پیامبران، منشأ القاء حکم و دانش به اهلبیت(ع) و شفاعت در روز قیامت به روحالقدس نسبت تشریفات ترحیم مشهد داده شدهاست.
روحالقدس در ادبیات مسیحی اُقنوم سوم از اقنومهای سهگانه (بابا، پسر و روحالقدس) میباشد؛ اما برخی از متکلمان مسیحی، الوهیتش را نپذیرفتهاند. کلمه روح القدس در قرآن، کتاب ها مقدس و در ادبیات فارسی و عربی مصرف شده میباشد. کتاب «ارزیابی فلسفی و عرفانی روحالقدس در متنها فقاهتی» تاثیر فاطمه علیپور به تبیین منزلت روحالقدس در آیین زرتشت، یهود، مسیحیت و اسلام پرداخته میباشد.
معناشناسی و مقام
روحالقدس بهمعنای روح منزه، موجودی میباشد که از عیبها و ایرادها تمیز میباشد.[۱] در قاموس کتاب مقدس آمده ست، روحالقدس را مقدس میگویند به این دلیلکه از کارهایش تقدیس قلبهای مؤمنان میباشد و به واسطه عشقای که به خداوند و مسیح دارااست، اورا روحالله و روح مسیح نیز مینامند.[۲]
این کلمه در قرآن و کتاب مقدس به عمل رفته میباشد؛ قرآن از نازل شدن قرآن بوسیله روحالقدس[۳] و تأیید حضرت عیسی به وسیله وی[۴] کلام گفته میباشد. این کلمه و واژه در ادبیات فارسی نیز به کار گیری میشود مانند:
نتیجه روحالقدس ار گشوده تامین فرماید
سایرافراد هم بکنند آنچه مسیحا می کرد[۵]
روحالقدس که می باشد؟
درباره واقعیت روحالقدس فرضیات مختلفی نام برده میباشد:
جبرئیل: تنی چند از مفسران روحالقدس را جبرئیل دانستهاند.[۶] نامیدن جبرئیل به روحالقدس به روحانیت و قداست وی و نیز نقشش در زنده نگه داشتن آیین اشاره دارااست.[۷]
موجودی از فقیه دستور: علامه طباطبایی روحالقدس را موجودی از فقیه دستور و غیر از فرشتگان میداند که آنهارا در رساندن وحی به انبیا ملازمت مینموده است.[۸]
تبارک ملائکه: در روایتی از امام درستگو(ع)، روح القدس فرشتهای بلندمرتبهخیس از جبرئیل و میکائیل معرفی گردیده که همدم نبی اکرم(ص) بوده و بعد از رسول(ص)، یاروهمدم امامان شیعه میباشد.[۹] در برخی از احادیث روحالقدس، به عبارتی روح دانسته گردیده که در قرآن[۱۰] از نزول وی به یار فرشتگان در شب قدر کلام اورده شده میباشد.[۱۱]
نیروی غیبی: روحالقدس نام اعظم[۱۲] یا این که نیروی غیبی[۱۳] که عیسی مسیح با آن مردگان را زنده می کرد. این نیرو به طور ضعیفخیس در وجود تمامی مؤمنان قراردارد و آنهارا کمک مینماید و از گناه بازمیدارااست.[۱۴]
صادر اولیه: به گفته سید حیدر آملی، حکما رخدادحیث داراهستند که صادر اولیه عقل میباشد؛ اما آن را با اسمهای مختلفی برای مثال روحالقدس و عقل فعال خواندهاند.[۱۵]
روح الارواح: در برخی از اثرها عرفا، از روحالقدس تحت عنوان روحالارواح خاطر گردیده که عبد معبود وجود ندارد؛ بلکه وجهی از وجوه آفریدگار میباشد که روح مخلوقات به آن قائم میباشد.[۱۶]
وظایف
در قرآن مهربان و روایات وظایفی به روحالقدس منسوب شده میباشد.
ابلاغ وحی به پیامبران: بنابر اینکه روح القدس جبرئیل باشد جابجایی و ابلاغ پیام معبود به پیامبران از وظایف وی میباشد.
مؤید و یاریکننده پیامبران و اولیای الهی: در آیاتی از قرآن که صحبت از تأیید عیسی مسیح توسط روح القدس به فی مابین آمده، بنابر لحاظ مفسران تأیید به معنای تقویت و امداد میباشد.[۱۷] بعضی نیز در اینجا انجیل را مصداق روحالقدس دانستهاند.[۱۸]
مبدأ دانش انبیا: در بعضا از احادیث از وجود پنج روح در وجود انبیا و اوصیا ذکر شده گردیده که روحالقدس مثلا آنهاست و بوسیله آن پیامبران شی ها را میشناسند.[۱۹]
القا حکم الهی به اهلبیت(ع): بر مبنا احادیث، اهلبیت مبتنی بر حکم خداوند، داود فرستاده و چیزی که روحالقدس بر قلبشان القا مینماید، قضاوت مینمایند.[۲۰]
شفاعت در قیامت: بر محور حدیثی از نبی اسلام(ص) اولیه شفاعتکننده در روز قیامت روحالقدس میباشد.[۲۱]
امدادرسانی به مؤمنان: بر طبق احادیث روحالقدس تاوقتیکه مؤمنان فرستاده(ص) و اهل بیت(ع) را پشتیبانی نمایند، آنها را کمک مینماید.[۲۲] به نقل از ابن اَثیر تاریخنگار اسلامی، فرستاده(ص) از آفریدگار خواست حسان بن اثبات شعر سرا عرب در زمان ناآگاهی که در حفاظت از رسول(ص) و هجو معاندان اسلام شعر میسرود، را تاهنگامیکه از فرستاده(ص) پشتیانی مینماید، گزینه تأیید روحالقدس قرار دهد.[۲۳]
الوهیت
در ادبیات مسیحی روحالقدس، اقنوم سوم از اقنومهای سهگانه (بابا، پسر و روحالقدس) میباشد.[۲۴] در کتاب مقدس حیات به وی منسوب شده میباشد.[۲۵] مبنی بر کتاب مقدس، مؤمنان در هنگام توبه روحالقدس را در می یابند و وی آنان را از آلودگیهای گناه منزه مینماید؛[۲۶] اما متکلمان مسیحی درباره الوهیت روحالقدس اختلافلحاظ دارا هستند. بعضا از آنها شخصیت الهی روحالقدس را انکار کرده و اورا فرشته میدانند.[۲۷] بعضی دیگر بر این باورند که روحالقدس جانور مستقلی وجود ندارد؛ بلکه تجلی خدا میباشد و به الوهیتش معتقدند.[۲۸]
تکنگاری
کتاب «ارزیابی فلسفی و عرفانی روحالقدس در متنها فقهی» تاثیر فاطمه علیپور به تبیین مقام روحالقدس در دین زرتشت، یهود، مسیحیت و اسلام پرداخته میباشد. همینطور درین کتاب اظهار نظر فلسفی و عرفانی اندیشمندان مسلمان محاسبه و نظارت شدهاست.[۲۹]
جستارهای متعلق
روح
جبرئیل
عقل فعال
پانویس
زمخشری، الکشاف، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۱۶۲.
هاکس، قاموس کتاب مقدس، ۱۳۹۴ش، ص۴۲۴.
سوره نحل، آیه ۱۰۲.
سوره بقره، آیات۸۷، ۲۵۳؛ سوره مائده، آیه ۱۱۰.
دیوان حافظ، غزلیات حافظ، برکنار ۱۴۳.
نگاه نمایید به: طوسی، التبیان، بیروت، ج۱، ص۳۴۰؛ مکارم شیرازی، تعبیر مثال، ۱۳۷۴ش، ج۱، ص۳۳۹.
نگاه فرمائید به: ابوحیان اندلسی، البحر المحیط، ۱
رُوحُ القُدُس بهمعنای روح تمیز، موجودی پاک از عیبها و اختلالها میباشد. موجوداتی زیرا جبرئیل، موجودی از دانا فرمان، نیروی غیبی، عقل فعال، روحالارواح و بلندمرتبه ملائکه از مصادیق روح القدس معرفی گردیدهاند. در منابع اسلامی وظایفی همانند رساندن وحی به پیامبران، امداد رساندن به مؤمنان، مبدأ دانش پیامبران، منشأ القاء حکم و دانش به اهلبیت(ع) و شفاعت در روز قیامت به روحالقدس نسبت تشریفات ترحیم مشهد داده شدهاست.
روحالقدس در ادبیات مسیحی اُقنوم سوم از اقنومهای سهگانه (بابا، پسر و روحالقدس) میباشد؛ اما برخی از متکلمان مسیحی، الوهیتش را نپذیرفتهاند. کلمه روح القدس در قرآن، کتاب ها مقدس و در ادبیات فارسی و عربی مصرف شده میباشد. کتاب «ارزیابی فلسفی و عرفانی روحالقدس در متنها فقاهتی» تاثیر فاطمه علیپور به تبیین منزلت روحالقدس در آیین زرتشت، یهود، مسیحیت و اسلام پرداخته میباشد.
معناشناسی و مقام
روحالقدس بهمعنای روح منزه، موجودی میباشد که از عیبها و ایرادها تمیز میباشد.[۱] در قاموس کتاب مقدس آمده ست، روحالقدس را مقدس میگویند به این دلیلکه از کارهایش تقدیس قلبهای مؤمنان میباشد و به واسطه عشقای که به خداوند و مسیح دارااست، اورا روحالله و روح مسیح نیز مینامند.[۲]
این کلمه در قرآن و کتاب مقدس به عمل رفته میباشد؛ قرآن از نازل شدن قرآن بوسیله روحالقدس[۳] و تأیید حضرت عیسی به وسیله وی[۴] کلام گفته میباشد. این کلمه و واژه در ادبیات فارسی نیز به کار گیری میشود مانند:
نتیجه روحالقدس ار گشوده تامین فرماید
سایرافراد هم بکنند آنچه مسیحا می کرد[۵]
روحالقدس که می باشد؟
درباره واقعیت روحالقدس فرضیات مختلفی نام برده میباشد:
جبرئیل: تنی چند از مفسران روحالقدس را جبرئیل دانستهاند.[۶] نامیدن جبرئیل به روحالقدس به روحانیت و قداست وی و نیز نقشش در زنده نگه داشتن آیین اشاره دارااست.[۷]
موجودی از فقیه دستور: علامه طباطبایی روحالقدس را موجودی از فقیه دستور و غیر از فرشتگان میداند که آنهارا در رساندن وحی به انبیا ملازمت مینموده است.[۸]
تبارک ملائکه: در روایتی از امام درستگو(ع)، روح القدس فرشتهای بلندمرتبهخیس از جبرئیل و میکائیل معرفی گردیده که همدم نبی اکرم(ص) بوده و بعد از رسول(ص)، یاروهمدم امامان شیعه میباشد.[۹] در برخی از احادیث روحالقدس، به عبارتی روح دانسته گردیده که در قرآن[۱۰] از نزول وی به یار فرشتگان در شب قدر کلام اورده شده میباشد.[۱۱]
نیروی غیبی: روحالقدس نام اعظم[۱۲] یا این که نیروی غیبی[۱۳] که عیسی مسیح با آن مردگان را زنده می کرد. این نیرو به طور ضعیفخیس در وجود تمامی مؤمنان قراردارد و آنهارا کمک مینماید و از گناه بازمیدارااست.[۱۴]
صادر اولیه: به گفته سید حیدر آملی، حکما رخدادحیث داراهستند که صادر اولیه عقل میباشد؛ اما آن را با اسمهای مختلفی برای مثال روحالقدس و عقل فعال خواندهاند.[۱۵]
روح الارواح: در برخی از اثرها عرفا، از روحالقدس تحت عنوان روحالارواح خاطر گردیده که عبد معبود وجود ندارد؛ بلکه وجهی از وجوه آفریدگار میباشد که روح مخلوقات به آن قائم میباشد.[۱۶]
وظایف
در قرآن مهربان و روایات وظایفی به روحالقدس منسوب شده میباشد.
ابلاغ وحی به پیامبران: بنابر اینکه روح القدس جبرئیل باشد جابجایی و ابلاغ پیام معبود به پیامبران از وظایف وی میباشد.
مؤید و یاریکننده پیامبران و اولیای الهی: در آیاتی از قرآن که صحبت از تأیید عیسی مسیح توسط روح القدس به فی مابین آمده، بنابر لحاظ مفسران تأیید به معنای تقویت و امداد میباشد.[۱۷] بعضی نیز در اینجا انجیل را مصداق روحالقدس دانستهاند.[۱۸]
مبدأ دانش انبیا: در بعضا از احادیث از وجود پنج روح در وجود انبیا و اوصیا ذکر شده گردیده که روحالقدس مثلا آنهاست و بوسیله آن پیامبران شی ها را میشناسند.[۱۹]
القا حکم الهی به اهلبیت(ع): بر مبنا احادیث، اهلبیت مبتنی بر حکم خداوند، داود فرستاده و چیزی که روحالقدس بر قلبشان القا مینماید، قضاوت مینمایند.[۲۰]
شفاعت در قیامت: بر محور حدیثی از نبی اسلام(ص) اولیه شفاعتکننده در روز قیامت روحالقدس میباشد.[۲۱]
امدادرسانی به مؤمنان: بر طبق احادیث روحالقدس تاوقتیکه مؤمنان فرستاده(ص) و اهل بیت(ع) را پشتیبانی نمایند، آنها را کمک مینماید.[۲۲] به نقل از ابن اَثیر تاریخنگار اسلامی، فرستاده(ص) از آفریدگار خواست حسان بن اثبات شعر سرا عرب در زمان ناآگاهی که در حفاظت از رسول(ص) و هجو معاندان اسلام شعر میسرود، را تاهنگامیکه از فرستاده(ص) پشتیانی مینماید، گزینه تأیید روحالقدس قرار دهد.[۲۳]
الوهیت
در ادبیات مسیحی روحالقدس، اقنوم سوم از اقنومهای سهگانه (بابا، پسر و روحالقدس) میباشد.[۲۴] در کتاب مقدس حیات به وی منسوب شده میباشد.[۲۵] مبنی بر کتاب مقدس، مؤمنان در هنگام توبه روحالقدس را در می یابند و وی آنان را از آلودگیهای گناه منزه مینماید؛[۲۶] اما متکلمان مسیحی درباره الوهیت روحالقدس اختلافلحاظ دارا هستند. بعضا از آنها شخصیت الهی روحالقدس را انکار کرده و اورا فرشته میدانند.[۲۷] بعضی دیگر بر این باورند که روحالقدس جانور مستقلی وجود ندارد؛ بلکه تجلی خدا میباشد و به الوهیتش معتقدند.[۲۸]
تکنگاری
کتاب «ارزیابی فلسفی و عرفانی روحالقدس در متنها فقهی» تاثیر فاطمه علیپور به تبیین مقام روحالقدس در دین زرتشت، یهود، مسیحیت و اسلام پرداخته میباشد. همینطور درین کتاب اظهار نظر فلسفی و عرفانی اندیشمندان مسلمان محاسبه و نظارت شدهاست.[۲۹]
جستارهای متعلق
روح
جبرئیل
عقل فعال
پانویس
زمخشری، الکشاف، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۱۶۲.
هاکس، قاموس کتاب مقدس، ۱۳۹۴ش، ص۴۲۴.
سوره نحل، آیه ۱۰۲.
سوره بقره، آیات۸۷، ۲۵۳؛ سوره مائده، آیه ۱۱۰.
دیوان حافظ، غزلیات حافظ، برکنار ۱۴۳.
نگاه نمایید به: طوسی، التبیان، بیروت، ج۱، ص۳۴۰؛ مکارم شیرازی، تعبیر مثال، ۱۳۷۴ش، ج۱، ص۳۳۹.
نگاه فرمائید به: ابوحیان اندلسی، البحر المحیط، ۱
تشریفات ترحیم مشهد برای مدیریت بهتر مراسم؛ از انتخاب خدمات تا کنترل هزینهها