جَبَلْعامِلْ، مملکتهای ساحلی و کوهستانی جنوب لبنان. این ناحیه مملکت شیعه ها شمرده میشود و همسایه آن پیش از سایر شهرهای لبنان به تشیع گرویدهاند. در سدههای دهم و یازدهم هجری، بر تاثیر فشار دولت عثمانی از یک سو و دعوت حکومت شیعیِ نوتأسیس صفوی از سوی دیگر، اکثری از علمای جبل استدلال به جمهوری اسلامی ایران سفر کردند. با حضور شهید ثانی، حوزه علمیه جبل ادله رونق علمی یافت و کم کم یکیاز تعالیترین ناحیههای علمیه شیعه شد و تا اواخر قرن دوازدهم، تبارکترین حوزه علمیه شیعی شناخته تشریفات ترحیم مشهد می شد.
در تقسیمات کشوری کنونی لبنان، بیشتر حوزه جبل ادله جزء استانهای نبطیّه و لبنان جنوبی میباشد و ۹۰ درصد جمعیت آن را شیعه ها دوازده امامی تشکیل می دهند.
جغرافیا
به میهنهای ساحلی و کوهستانیِ جنوب لبنان، حیطه جبل برهان گفته میگردد و حدود این حوزه دقیقاً معین وجود ندارد. جبل ادله نسبتاًً از شمال به رود اَوَّلی (اسم قدیم آن: فرادیس) در شمال صیدا، از جنوب به رود قَرْن (اسم قدیم آن: ابوفَطْرَس / نهرفطرس) در شمال شهر نَهاریّه (در فلسطین)، از مشرق تا دریاچه حوله (پر اسم و رسم به اردن خرد) و رود حاصبیا، و از مغرب به دریای کاسپین محصور میگردد.[۱]
معدل ارتفاع حوزه جبل استدلال از شمال تا جنوب حدود هشتاد کیلومتر و معدل پهنا ناحیه از مشرق تا مغرب حدود چهل کیلومتر، و در سود، مساحت ناحیه جبل استدلال حدود ۳۲۰۰ کیلومتر مربع میباشد.[۲] جبل دلیل در تقسیمات کشوری لبنان مدتی تحت عنوان محافظه (بدنها مطابقت بر محافظه نبطیّه کنونی) به شغل رفت.[۳] در تقسیمات کشوری کنونی، بیشتر حیطه جبل دلیل جزو استانهای نبطیّه و لبنان جنوبی میباشد. ارتفاعات مشرق شهر بِنْت جُبَیل، در جنوب لبنان، نیز جبل ادله نامیده میگردد.
حیطه جبل برهان عمدتاً از کوهها و تپههای به هم پیوسته و دشتهای ساحلی ساخته شده میباشد. درین حوزه طول از مغرب به مشرق ارتقاء مییابد، به گونه ای که در برخی بخشهای شرقی آن، طول به بیشتراز هزار متر می رسد.
جبل ادله دشتهای ساحلی باریک و حاصلخیزی دارااست، برای مثال صُور، عَدْلون، غازیه (هر سه در مغرب جبل دلیل)، مَرْجَعِیّون (در مشرق) و رَمیله (در شمال). رودهای زیادی زیرا لیتانی / لیطانی و زهرانی و ویّلی، و همینطور چشمهها و چاههای فراوان، آبشرب و زراعی هم محلی آن را تأمین مینماید.[۴] مؤلفان بر آب و هوای خوش و بهتر جبل برهان تأکید کردهاند.[۵] میانگین دمای هر ساله آنجا در کنار دریا بیش تر از ْ۲۰ و در سایر بخشهای جبل ادله میان ْ۱۵ تا ْ۲۰ میباشد. ترازو بارش هر ساله نیز در بین ۶۰۰ میلیمتر (در سواحل) تا ۲۰۰، ۱ میلیمتر (به ویژه در ارتفاعات شمال) متغیر میباشد.[۶]
در جبل دلیل، به منجر فراوانی منابع آبیرنگ و زمینهای حاصلخیز، گونه های تولیدات کشاورزی، حبوبات، انگور و زیتون و نیز عسل مرغوب ساختوساز میگردد.[۷]
آبادیها و شهرها
جبل استدلال آبادیها و شهرهای بسیار و معروفی دارااست. به نوشته آل سلیمان[۸] تعداد مجموع شهرها و روستاهای آن ۳۶۵ آبادی میباشد.[۹]
بعضی از دارای شهرتترین و مهمترین شهرهای جبل استدلال عبارتاند از: صیدا، صور، جِزّین، نَبَطیه، اسکندریه، عَدْلون، از بنت جبیل (در جنوب)، تِبنین، جَبَع (جِباع، در شمال)، شَقیف (در جنوب شرقی نبطیه)، صَرْفَنْد، عَیناثا (مجاورت بنت جبیل)، مَشْغَری «(مشعره، در شمال)، ناقوره (در جنوب غربی)، و هُونِین (در جنوب). بعضا از این شهرها، مانند صیدا، صور، اسکندریه و عدلون، از بندرهای جبل استدلال در دریای شمال به شمار میروند.
در حیطه جبل برهان، ضمن رویه ساحلی شمالی ـ جنوبی، سه رویه عمده شرقی ـ غربی صَیْدا ـ جزّین، صیدا ـ نبطیه ـ مرجعیون، و صور ـ بنت جبیل در مورد آبادیهای این حوزه تأثیر فراوان دارااست.
اثر ها تاریخی
جبل استدلال اثر ها تاریخی اکثری داراست که از مهم ترین آنهاست: اثر ها شهرهای دارای شهرت صور و صیدا و حومه آنها که از سابقترین نقاط باستانی دنیااند؛ قلعههای متفاوت، مانند شقیف (وابسته به عصر رومیان)، مارون (وابسته به زمان اسلامی)، هونین و تبنین و دوبیه و قَلاویه / قلویه[۱۰] وجود بیشتراز چهارصد مسجد، جامع، بازار و مکتب در جبل دلیل گزارش گردیدهاست که برخی از آنها دارای اسم و رسماند، مثلا مساجد نَبْطیه، صور، هونین، جُبَع، شقراء و مسجد جامع بنت جبیل، بازارها و مدرسه ها جَبَع، بنت جبیل و نبطیه.[۱۱]
جمعیت
جَبَلْعامِلْ، مملکتهای ساحلی و کوهستانی جنوب لبنان. این ناحیه مملکت شیعه ها شمرده میشود و همسایه آن پیش از سایر شهرهای لبنان به تشیع گرویدهاند. در سدههای دهم و یازدهم هجری، بر تاثیر فشار دولت عثمانی از یک سو و دعوت حکومت شیعیِ نوتأسیس صفوی از سوی دیگر، اکثری از علمای جبل استدلال به جمهوری اسلامی ایران سفر کردند. با حضور شهید ثانی، حوزه علمیه جبل ادله رونق علمی یافت و کم کم یکیاز تعالیترین ناحیههای علمیه شیعه شد و تا اواخر قرن دوازدهم، تبارکترین حوزه علمیه شیعی شناخته تشریفات ترحیم مشهد می شد.
در تقسیمات کشوری کنونی لبنان، بیشتر حوزه جبل ادله جزء استانهای نبطیّه و لبنان جنوبی میباشد و ۹۰ درصد جمعیت آن را شیعه ها دوازده امامی تشکیل می دهند.
جغرافیا
به میهنهای ساحلی و کوهستانیِ جنوب لبنان، حیطه جبل برهان گفته میگردد و حدود این حوزه دقیقاً معین وجود ندارد. جبل ادله نسبتاًً از شمال به رود اَوَّلی (اسم قدیم آن: فرادیس) در شمال صیدا، از جنوب به رود قَرْن (اسم قدیم آن: ابوفَطْرَس / نهرفطرس) در شمال شهر نَهاریّه (در فلسطین)، از مشرق تا دریاچه حوله (پر اسم و رسم به اردن خرد) و رود حاصبیا، و از مغرب به دریای کاسپین محصور میگردد.[۱]
معدل ارتفاع حوزه جبل استدلال از شمال تا جنوب حدود هشتاد کیلومتر و معدل پهنا ناحیه از مشرق تا مغرب حدود چهل کیلومتر، و در سود، مساحت ناحیه جبل استدلال حدود ۳۲۰۰ کیلومتر مربع میباشد.[۲] جبل دلیل در تقسیمات کشوری لبنان مدتی تحت عنوان محافظه (بدنها مطابقت بر محافظه نبطیّه کنونی) به شغل رفت.[۳] در تقسیمات کشوری کنونی، بیشتر حیطه جبل دلیل جزو استانهای نبطیّه و لبنان جنوبی میباشد. ارتفاعات مشرق شهر بِنْت جُبَیل، در جنوب لبنان، نیز جبل ادله نامیده میگردد.
حیطه جبل برهان عمدتاً از کوهها و تپههای به هم پیوسته و دشتهای ساحلی ساخته شده میباشد. درین حوزه طول از مغرب به مشرق ارتقاء مییابد، به گونه ای که در برخی بخشهای شرقی آن، طول به بیشتراز هزار متر می رسد.
جبل ادله دشتهای ساحلی باریک و حاصلخیزی دارااست، برای مثال صُور، عَدْلون، غازیه (هر سه در مغرب جبل دلیل)، مَرْجَعِیّون (در مشرق) و رَمیله (در شمال). رودهای زیادی زیرا لیتانی / لیطانی و زهرانی و ویّلی، و همینطور چشمهها و چاههای فراوان، آبشرب و زراعی هم محلی آن را تأمین مینماید.[۴] مؤلفان بر آب و هوای خوش و بهتر جبل برهان تأکید کردهاند.[۵] میانگین دمای هر ساله آنجا در کنار دریا بیش تر از ْ۲۰ و در سایر بخشهای جبل ادله میان ْ۱۵ تا ْ۲۰ میباشد. ترازو بارش هر ساله نیز در بین ۶۰۰ میلیمتر (در سواحل) تا ۲۰۰، ۱ میلیمتر (به ویژه در ارتفاعات شمال) متغیر میباشد.[۶]
در جبل دلیل، به منجر فراوانی منابع آبیرنگ و زمینهای حاصلخیز، گونه های تولیدات کشاورزی، حبوبات، انگور و زیتون و نیز عسل مرغوب ساختوساز میگردد.[۷]
آبادیها و شهرها
جبل استدلال آبادیها و شهرهای بسیار و معروفی دارااست. به نوشته آل سلیمان[۸] تعداد مجموع شهرها و روستاهای آن ۳۶۵ آبادی میباشد.[۹]
بعضی از دارای شهرتترین و مهمترین شهرهای جبل استدلال عبارتاند از: صیدا، صور، جِزّین، نَبَطیه، اسکندریه، عَدْلون، از بنت جبیل (در جنوب)، تِبنین، جَبَع (جِباع، در شمال)، شَقیف (در جنوب شرقی نبطیه)، صَرْفَنْد، عَیناثا (مجاورت بنت جبیل)، مَشْغَری «(مشعره، در شمال)، ناقوره (در جنوب غربی)، و هُونِین (در جنوب). بعضا از این شهرها، مانند صیدا، صور، اسکندریه و عدلون، از بندرهای جبل استدلال در دریای شمال به شمار میروند.
در حیطه جبل برهان، ضمن رویه ساحلی شمالی ـ جنوبی، سه رویه عمده شرقی ـ غربی صَیْدا ـ جزّین، صیدا ـ نبطیه ـ مرجعیون، و صور ـ بنت جبیل در مورد آبادیهای این حوزه تأثیر فراوان دارااست.
اثر ها تاریخی
جبل استدلال اثر ها تاریخی اکثری داراست که از مهم ترین آنهاست: اثر ها شهرهای دارای شهرت صور و صیدا و حومه آنها که از سابقترین نقاط باستانی دنیااند؛ قلعههای متفاوت، مانند شقیف (وابسته به عصر رومیان)، مارون (وابسته به زمان اسلامی)، هونین و تبنین و دوبیه و قَلاویه / قلویه[۱۰] وجود بیشتراز چهارصد مسجد، جامع، بازار و مکتب در جبل دلیل گزارش گردیدهاست که برخی از آنها دارای اسم و رسماند، مثلا مساجد نَبْطیه، صور، هونین، جُبَع، شقراء و مسجد جامع بنت جبیل، بازارها و مدرسه ها جَبَع، بنت جبیل و نبطیه.[۱۱]
جمعیت
راهنمای کامل برنامهریزی مراسم ترحیم بدون استرس