مسجد اموی یک کدام از مسجدهای شهر دمشق میباشد.
این مسجد از شاهکارهای براق فرهنگ وتمدن و فرهنگ وتمدن اسلامی میباشد که عمر و سوابق آن به زمانه هزار و چهارصد ساله اسلامی محصور نمی شود بلکه بنیانی چهار هزار ساله دارااست. تشریفات ترحیم مشهد
جای این مسجد در چهار هزار سال پیش نیایشگاه حریق پرستان بوده و خدای آنها یعنی آذر گزینه پرستش قرار میگرفته میباشد.
بعداز یونانی ها، رومیان با حضور و سلطه بر این مرز و بوم، این محل عبادت را بسط و آن را به معبد خدای خود ژوپیتر تغییرو تحول دادند. باگسترش مسیحیت در عالم و بویژه در شام، نصیب کوچکی از نیایشگاه ژوپیتر به کنیسه تبدیل گشت که به اسم قدیس یوحنا یا این که ماری یوحنا خوانده میشد. سرنوشت در سال هفده هجری با فتح دمشق بوسیله مسلمانها، این آتشکده و بتکده به مسجد و معبد خدای یگانه تبدیل گشت که ولی نیمی از آن بر طبق مصالحی که شکل پذیرفته بود همچنان بصورت کلیسا باقی ماند. مساحت نخستین آن مطابق آنچه ابن جبیر نقل نموده است از شرق به غرب یعنی در طی دویست قدم (حدود ۱۵۰ متر) و از سمت جنوب به شمال یعنی در پهنا ۱۳۵ قدم (حدود ۱۰۰ متر) بوده و کلاً به پانزده هزار متر مربع میرسیده میباشد.
زمانی که دمشق بوسیله سپاه مسلمانها باز شد، کلیساهای فراوانی درین شهر بود که برخی از آن ها برپایه عهد آشتی در مقابل نیمی از کلیسای اساسی شهر در چنگ مسیحیان ماند و مسلمان ها نصفه ذکر شده را تبدیل به مسجد کردند و در آن به نماز میپرداختند که ابعاد جامع اموی بجای آن ساخته شد. مسیحیان که نسبت به آیین نو با بی اعتنایی می نگریستند با ساختوساز راز و صدای عمدی در مراسم خویش به عنوان مثال صدای مهیب ناقوس به هنگام برگزاری نماز جماعت، قرائت سرودها با صدای بلند، نسبت به عبادت مسلمانها مزاحمت مهیا میکردند.
هنگامی معاویه بن ابی سفیان در شام حکومت یافت، تمایل به الحاق نصفه باقیمانده از کنیسه به مسجد نمود اما مسیحیان نپذیرفتند؛ بعد از او عبدالملک بن مروان کالا فراوانی به آنها بخشید تا اذن دهند این بخش نیز به مسجد ملحق گردد البته وی نپذیرفتند؛ تا اینکه ولید بن عبدالملک که مردی شجاع و جسور بود متاع فراوانی به مسیحیان اعطا کرد و حتی بیان کرد در حالتیکه نپذیرفتند، کنیسه باب توما را که با اجبار و این نصیب را با صلح گرفتیم، به مکان آن تخریب خواهم کرد.(آن کلیسا بلندمرتبهخیس از کلیسای درون شهر یعنی جای مسجد اموی بود) لذا مسیحیان راضی شدند که نصفه باقی مانده نیز به مسجد اضافه گردد. (۱۵) مسجد جامع اموی یکی معجزات هنر معماری اسلامی و رومی میباشد (۱۶) چون در ایجاد کرد آن از مهندسان رومی نیز امداد دریافت شد. ولید در صدر طرح بنای آن را به روم ارسال کرد و دوازده هزار نفر از معماران و مهندسان آن مرزو بوم را برای ایجاد کرد آن به دمشق دعوت کرد. عملیات بنای آن از سال ۸۶ شروع شد.(۱۷) و شایسته ترین زینتها و سنگهای مرمر برای تزئین آن بکار رفته میباشد.
بر فراز شبستان، مسجد گنبدی به اسم نسر یا این که عقاب تشکیل داد و ستونهایی در تحت آن قرار بخشید و آن را با طلا جواهرات و جواهر و پوششهای ابریشم مزین کرد. محراب مسجد را با جواهر قندیلهای طلا و جواهرات و نقره، و معرقهای خوشگل و زنجیرهای طلا و جواهرات آراست.
بنای مسجد در روزگار ولید بن عبدالملک هفت سال طولانی شد اما ناتمام ماند و سایر نصیبهای آن را سلیمان بن عبدالملک به پایان رساند. در زمان قرنها متفاوت تعمیرات و توسعه و گسترشهایی در آن صورت گرفته و همینطور بر تاثیر یکسری حریق سوزی، بخش اعظمی از نصیبهای آن در حریق سوخته میباشد که به گستردن آن می پردازیم.
اینک جامع اموی بعد از مختصر تعمیراتی که در اواخر حکمرانی ممالیک یعنی تا قرن هشتم در آن انجام یافته به به عبارتی درحال حاضر باقی مانده میباشد. صحن تراس به کلی از سنگهای زمانه ممالیک بوده و دیوارهها نیز از سنگهای بسیار گران قدر میباشد. نیمی از دیوارهای شمالی، شرقی و غربی از کلیسا و محل پرستش مانده از روزگار پیش از اسلام میباشد و نصفه فوقانی دیوارهها در زمان ولید و عصرهای آن گاه اضافه گردیده است که تفاوت سنگهای آن مشخص و معلوم میباشد. ولید دیوارهها را مسقف نموده و دیوارههای شرقی و شمالی و غربی را با ستونهای سنگی بصورت کنگرهای بر پایین سقفهای مذبور قرار داده میباشد. در زمان ممالیک سقف دیوارهای غربی با نقاشیهایی به رنگ طلائی که به آن فسیفا میگفتهاند تزئین شوید. فسیفا بیشتر سقفها به گذر زمان تخریب گردیده و در حال حاضر اثری از آنان وجود ندارد.
در صحن سه قبه و گنبد خرد ایجاد شده است:
یک) قبه المال: این قبه در سال ۱۷۲ بوسیله امیر دمشق فضل و ادب بن پارسا بن علی العباس پسر عموی منصور عباسی ساخته شد و زیرا اموال و ذخائر مسجد در آن محافظت می شد به قبه المال دارای اسم و رسم شوید. (۱۸)
دو) قبه الغواره: این قبه در میانه صحن قراردارد و در ۳۶۹ ساخته شد. در زلزله سال ۱۱۷۳ تخریب شوید و عثمان پاشا در سال ۱۱۸۲ آن را تجدید بنا کرد. این گنبد خرد بر شش ردیف از سنگ مرمر جایدارد. قبه حافظه گردیده به صخره قربان نیز پر اسم و رسم بوده میباشد. گویند حضرت هابیل قربانی خود را که گوسفندی بود بر این صخره قرار بخشید زیرا مقبول حق قرار گرفت بوسیله حریق سوخت و قربانی قابیل که گندم بود پذیرفته نشد و به به عبارتی هم اکنون باقی ماند لذا به برادرش حسادت ورزید و اورا در کوه قاسیون به قتل رسانید. از آن روز این جای به صخره قربان مشهور شد. (۱۹)
سه) قبه الساعات: این قبه در شرق صحن اموی و کنار باب الساعات قراردارد که در سده پنجم هجری تشکیل شده و محل استقرار ساعت مسجد بوده میباشد. (۲۰)
چهار) قبه النسر یا این که عقاب: یکیاز والاترین بناهای فوقانی مسجد اموی میباشد که بر فراز شبتسان جای دارد و از سنگ مرمر هست.
دروازههای مسجد اموی
از هنگام بنای مسجد برای ورود و خروج در چهار سمت آن درهایی قرار داده شد که عبارت بودند از:
یک) باب الزیاده: در سمت دیوار قبله و جنوب مسجد بود که در زمان عثمانی به باب العنبرانیین و بعد ها نیز به باب القوافین معروف شد.
دو) باب جیرون: در شرق مسجد و از تعالیترین درهای آن بوده میباشد. این در بعد ها به باب الساعات مشهور گشت و باب الکلاسه و باب اللبادین نیز به آن گفته میشد. در کنار آن راءس الحسین جایدارد.
سه) باب الناطفین: در سمت شمال مسجد بود و به باب الفرادیس و باب العماره نیز مشهور گشته میباشد. (۲۱)
ماذنهها و گلدستههای جامع اموی
این مسجد دارنده سه ماذنه تعالی میباشد که از سنگ و بصورت مربع تشکیل شده و در سمت شمال، جنوب غربی و جنوب شرقی قرار گرفته اند.
یک) گلدسته شرقی: این ماذنه به مناره البیضاء و مناره عیسی دارای شهرت میباشد. گویند در آخرالزمان عیسی بر این مناره فرود خواهد آمد.
دو) گلدسته شمالی: این ماذنه به العروس معروف میباشد. آن را به این جهت مناره عروس گفتهاند که در زمانهای قدیم، عموم به هنگام اجرای مراسم عروسی و پایکوبی ها،با نصب لامپ و معلق کردن دستمالها و پارچههای رنگارنگ آن را تزئین میکردهاند و معتقد بودند این شغل منجر برکت گردد.
سه) گلدسته غربی: به ماذنه آق بای مشهور میباشد. (۲۲)
اثرها و رده انبیاء در جامع اموی
یک) قبر و رده هود
اکثری از مورخان دمشق گفتهاند که قبر هود (سلام پروردگار بر وی باد) در اینجا میباشد. این جای در سمت چپ جایگاه راءس یحیی یعنی در مقابل ردیف چهارم در دیوار قبله از سمت شرق شبستان جایدارد و بر سنگ دیوار، قبله به خطی خوشگل در قضیه سبز درج شده میباشد هذا منزلت هود النبی (این چایگاه هود پیغمبر میباشد) در این جا کتیبهای در روزگار ولید یافت شد که هنگامی ترجمه کردند ارشاد و اندرزهایی از حضرت هود بوده میباشد. (۲۳)
مسجد اموی یک کدام از مسجدهای شهر دمشق میباشد.
این مسجد از شاهکارهای براق فرهنگ وتمدن و فرهنگ وتمدن اسلامی میباشد که عمر و سوابق آن به زمانه هزار و چهارصد ساله اسلامی محصور نمی شود بلکه بنیانی چهار هزار ساله دارااست. تشریفات ترحیم مشهد
جای این مسجد در چهار هزار سال پیش نیایشگاه حریق پرستان بوده و خدای آنها یعنی آذر گزینه پرستش قرار میگرفته میباشد.
بعداز یونانی ها، رومیان با حضور و سلطه بر این مرز و بوم، این محل عبادت را بسط و آن را به معبد خدای خود ژوپیتر تغییرو تحول دادند. باگسترش مسیحیت در عالم و بویژه در شام، نصیب کوچکی از نیایشگاه ژوپیتر به کنیسه تبدیل گشت که به اسم قدیس یوحنا یا این که ماری یوحنا خوانده میشد. سرنوشت در سال هفده هجری با فتح دمشق بوسیله مسلمانها، این آتشکده و بتکده به مسجد و معبد خدای یگانه تبدیل گشت که ولی نیمی از آن بر طبق مصالحی که شکل پذیرفته بود همچنان بصورت کلیسا باقی ماند. مساحت نخستین آن مطابق آنچه ابن جبیر نقل نموده است از شرق به غرب یعنی در طی دویست قدم (حدود ۱۵۰ متر) و از سمت جنوب به شمال یعنی در پهنا ۱۳۵ قدم (حدود ۱۰۰ متر) بوده و کلاً به پانزده هزار متر مربع میرسیده میباشد.
زمانی که دمشق بوسیله سپاه مسلمانها باز شد، کلیساهای فراوانی درین شهر بود که برخی از آن ها برپایه عهد آشتی در مقابل نیمی از کلیسای اساسی شهر در چنگ مسیحیان ماند و مسلمان ها نصفه ذکر شده را تبدیل به مسجد کردند و در آن به نماز میپرداختند که ابعاد جامع اموی بجای آن ساخته شد. مسیحیان که نسبت به آیین نو با بی اعتنایی می نگریستند با ساختوساز راز و صدای عمدی در مراسم خویش به عنوان مثال صدای مهیب ناقوس به هنگام برگزاری نماز جماعت، قرائت سرودها با صدای بلند، نسبت به عبادت مسلمانها مزاحمت مهیا میکردند.
هنگامی معاویه بن ابی سفیان در شام حکومت یافت، تمایل به الحاق نصفه باقیمانده از کنیسه به مسجد نمود اما مسیحیان نپذیرفتند؛ بعد از او عبدالملک بن مروان کالا فراوانی به آنها بخشید تا اذن دهند این بخش نیز به مسجد ملحق گردد البته وی نپذیرفتند؛ تا اینکه ولید بن عبدالملک که مردی شجاع و جسور بود متاع فراوانی به مسیحیان اعطا کرد و حتی بیان کرد در حالتیکه نپذیرفتند، کنیسه باب توما را که با اجبار و این نصیب را با صلح گرفتیم، به مکان آن تخریب خواهم کرد.(آن کلیسا بلندمرتبهخیس از کلیسای درون شهر یعنی جای مسجد اموی بود) لذا مسیحیان راضی شدند که نصفه باقی مانده نیز به مسجد اضافه گردد. (۱۵) مسجد جامع اموی یکی معجزات هنر معماری اسلامی و رومی میباشد (۱۶) چون در ایجاد کرد آن از مهندسان رومی نیز امداد دریافت شد. ولید در صدر طرح بنای آن را به روم ارسال کرد و دوازده هزار نفر از معماران و مهندسان آن مرزو بوم را برای ایجاد کرد آن به دمشق دعوت کرد. عملیات بنای آن از سال ۸۶ شروع شد.(۱۷) و شایسته ترین زینتها و سنگهای مرمر برای تزئین آن بکار رفته میباشد.
بر فراز شبستان، مسجد گنبدی به اسم نسر یا این که عقاب تشکیل داد و ستونهایی در تحت آن قرار بخشید و آن را با طلا جواهرات و جواهر و پوششهای ابریشم مزین کرد. محراب مسجد را با جواهر قندیلهای طلا و جواهرات و نقره، و معرقهای خوشگل و زنجیرهای طلا و جواهرات آراست.
بنای مسجد در روزگار ولید بن عبدالملک هفت سال طولانی شد اما ناتمام ماند و سایر نصیبهای آن را سلیمان بن عبدالملک به پایان رساند. در زمان قرنها متفاوت تعمیرات و توسعه و گسترشهایی در آن صورت گرفته و همینطور بر تاثیر یکسری حریق سوزی، بخش اعظمی از نصیبهای آن در حریق سوخته میباشد که به گستردن آن می پردازیم.
اینک جامع اموی بعد از مختصر تعمیراتی که در اواخر حکمرانی ممالیک یعنی تا قرن هشتم در آن انجام یافته به به عبارتی درحال حاضر باقی مانده میباشد. صحن تراس به کلی از سنگهای زمانه ممالیک بوده و دیوارهها نیز از سنگهای بسیار گران قدر میباشد. نیمی از دیوارهای شمالی، شرقی و غربی از کلیسا و محل پرستش مانده از روزگار پیش از اسلام میباشد و نصفه فوقانی دیوارهها در زمان ولید و عصرهای آن گاه اضافه گردیده است که تفاوت سنگهای آن مشخص و معلوم میباشد. ولید دیوارهها را مسقف نموده و دیوارههای شرقی و شمالی و غربی را با ستونهای سنگی بصورت کنگرهای بر پایین سقفهای مذبور قرار داده میباشد. در زمان ممالیک سقف دیوارهای غربی با نقاشیهایی به رنگ طلائی که به آن فسیفا میگفتهاند تزئین شوید. فسیفا بیشتر سقفها به گذر زمان تخریب گردیده و در حال حاضر اثری از آنان وجود ندارد.
در صحن سه قبه و گنبد خرد ایجاد شده است:
یک) قبه المال: این قبه در سال ۱۷۲ بوسیله امیر دمشق فضل و ادب بن پارسا بن علی العباس پسر عموی منصور عباسی ساخته شد و زیرا اموال و ذخائر مسجد در آن محافظت می شد به قبه المال دارای اسم و رسم شوید. (۱۸)
دو) قبه الغواره: این قبه در میانه صحن قراردارد و در ۳۶۹ ساخته شد. در زلزله سال ۱۱۷۳ تخریب شوید و عثمان پاشا در سال ۱۱۸۲ آن را تجدید بنا کرد. این گنبد خرد بر شش ردیف از سنگ مرمر جایدارد. قبه حافظه گردیده به صخره قربان نیز پر اسم و رسم بوده میباشد. گویند حضرت هابیل قربانی خود را که گوسفندی بود بر این صخره قرار بخشید زیرا مقبول حق قرار گرفت بوسیله حریق سوخت و قربانی قابیل که گندم بود پذیرفته نشد و به به عبارتی هم اکنون باقی ماند لذا به برادرش حسادت ورزید و اورا در کوه قاسیون به قتل رسانید. از آن روز این جای به صخره قربان مشهور شد. (۱۹)
سه) قبه الساعات: این قبه در شرق صحن اموی و کنار باب الساعات قراردارد که در سده پنجم هجری تشکیل شده و محل استقرار ساعت مسجد بوده میباشد. (۲۰)
چهار) قبه النسر یا این که عقاب: یکیاز والاترین بناهای فوقانی مسجد اموی میباشد که بر فراز شبتسان جای دارد و از سنگ مرمر هست.
دروازههای مسجد اموی
از هنگام بنای مسجد برای ورود و خروج در چهار سمت آن درهایی قرار داده شد که عبارت بودند از:
یک) باب الزیاده: در سمت دیوار قبله و جنوب مسجد بود که در زمان عثمانی به باب العنبرانیین و بعد ها نیز به باب القوافین معروف شد.
دو) باب جیرون: در شرق مسجد و از تعالیترین درهای آن بوده میباشد. این در بعد ها به باب الساعات مشهور گشت و باب الکلاسه و باب اللبادین نیز به آن گفته میشد. در کنار آن راءس الحسین جایدارد.
سه) باب الناطفین: در سمت شمال مسجد بود و به باب الفرادیس و باب العماره نیز مشهور گشته میباشد. (۲۱)
ماذنهها و گلدستههای جامع اموی
این مسجد دارنده سه ماذنه تعالی میباشد که از سنگ و بصورت مربع تشکیل شده و در سمت شمال، جنوب غربی و جنوب شرقی قرار گرفته اند.
یک) گلدسته شرقی: این ماذنه به مناره البیضاء و مناره عیسی دارای شهرت میباشد. گویند در آخرالزمان عیسی بر این مناره فرود خواهد آمد.
دو) گلدسته شمالی: این ماذنه به العروس معروف میباشد. آن را به این جهت مناره عروس گفتهاند که در زمانهای قدیم، عموم به هنگام اجرای مراسم عروسی و پایکوبی ها،با نصب لامپ و معلق کردن دستمالها و پارچههای رنگارنگ آن را تزئین میکردهاند و معتقد بودند این شغل منجر برکت گردد.
سه) گلدسته غربی: به ماذنه آق بای مشهور میباشد. (۲۲)
اثرها و رده انبیاء در جامع اموی
یک) قبر و رده هود
اکثری از مورخان دمشق گفتهاند که قبر هود (سلام پروردگار بر وی باد) در اینجا میباشد. این جای در سمت چپ جایگاه راءس یحیی یعنی در مقابل ردیف چهارم در دیوار قبله از سمت شرق شبستان جایدارد و بر سنگ دیوار، قبله به خطی خوشگل در قضیه سبز درج شده میباشد هذا منزلت هود النبی (این چایگاه هود پیغمبر میباشد) در این جا کتیبهای در روزگار ولید یافت شد که هنگامی ترجمه کردند ارشاد و اندرزهایی از حضرت هود بوده میباشد. (۲۳)
راهنمای کامل برنامهریزی مراسم ترحیم بدون استرس